იერუსალემში ( მოსალოცად) წამსვლელთათვის

 წმ. გრიგოლ ნოსელი (IV ს.) : 

რადგანაც წერილობითად მეკითხები, საყვარელო, ჯეროვნად ჩავთვალე ყოველივეზე თანამიმდევრობით მეპასუხა. მათ, ვისაც ცხოვრების უმაღლესი წესისთვის მიუმართავთ, გამუდმებით უნდა იკითხონ სახარება რადგან, როგორც მრუდე საგნებს ასწორებენ სწორი საზომით, ასევე უნდა შევუფარდოთ ჩვენი მოქმედება სახარებისეულ სწავლებას, როგორც ჭეშმარიტ საზომს და ჩვენი ცხოვრება ღმრთისკენ მისით წარვმართოთ.

მაშ ასე, რადგანაც დაყუდებული და ბერული ცხოვრების ამრჩევთაგან ზოგიერთი ღვთისმოსავ საქმედ მიიჩნევს იერუსალემის იმ ადგილთა მონახულებას, სადაც მაცხოვარს თავისი ამქვეყნად ყოფნის განმავლობაში უცხოვრია, კარგი იქნებოდა ჩაეხედათ ამ ჭეშმარიტი საზომისთვის, და თუ ამას მცნებათა დაცვა მოითხოვდა, ეს საქმე უფლის ნაბრძანებივით აღესრულებინათ. ხოლო, თუკიღა არ არის უფლის მცნებებში ამგვარი რამ, მაშინ არ ვიცი, სად შეიძლებოდა ყოფილიყო ნამცნები იმის კეთება რაც გსურს და თანაც, კეთილის არჩევანში საკუთარი თავი დაყენებულიყო ჭეშმარიტების საზომად.

უფალმა თავის რჩეულებს ზეციური სასუფევლის დამკვიდრებისკენ მოუწოდა, მაგრამ იერუსალემში მოგზაურობა კეთილ საქმეთა რიგში არ დაუყენებია. მანვე გვაუწყა ნეტარებანი, მაგრამ არც მათ შორის მოუხსენებია ეს საქმე. აწ გონიერთ მართებთ განსჯა, რად უნდა ვეცადოთ იმის კეთებას, თუკი ის ვერც ნეტარების მომგვრელია და ვერც ცათა სასუფევლის მომნიჭებელი.

სასარგებლოც რომ იყოს ეს საქმე, ამ შემთხვევაშიც საქებარია როდია სრულყოფილთათვის მისთვის მოშურნება. მეტიც, თუ ყურადღებით დავაკვირდებით ვიხილავთ, რომ საზიანოც კი შეიძლება იყოს მათთვის, ვისაც მკაცრი ცხოვრება აურჩევია. აქედან, განსაკუთრებული მონდომების კი არა, უდიდესი სიფრთხილის საგანი უნდა იყოს იერუსალემში წასვლა, რათა ღვთისნიერად მცხოვრებმა არ განიცადოს რაიმე ვნება.

კი მაგრამ, რა არის საზიანო? - იკითხავს ვინმე. ღვთისმოშიში ცხოვრება ყველასთვის სავალდებულოა - მამაკაცთათვისაც და დედაკაცთათვისაც, - ღვთისმოშიში ცხოვრების განმასხვავებელი ნიშანი კი უბიწოებაა; ხოლო უბიწოება ყველაზე კარგად მშვიდი და განცალკევებული ცხოვრების წესშია დაცული, რათა ბუნება არ მშფოთვარებდეს დედაკაცთა ურთიერთობით მამაკაცებთან და მამაკაცთა ურთიერთობით დედაკაცებთან, რაკიღა ისინი საკუთარი უბიწოების დაცვისკენ ისწრაფვიან. არადა, მოგზაურობის დროს აუცილებლობით ირღვევა სიფრთხილე და სჯულიერება; განა უსაფრთხოა დედაკაცთათვის ასეთი შორ მანძილზე მოგზაურობა, თუ მას ვინმე თანამგზავრი არ ეყოლება? ფიზიკური უძლურების გამო, ის ვიღაცამ უნდა შესვას აყროლებულ პირუტყვზე და ჩამოსმის დროსაც საჭიროებს ხელის მიშველებას. ამიტომაც, რომ ასწიო და პირუტყვზე შესვა დედაკაცი, ამ სამსახურის გამწევი ან ვინმე ახლობელი უნდა გყავდეს ან კიდევ დაქირავებული მონა და ორივე შემთხვევაში თავიდან საყვედურს ვერ აიცილებს, რადგან უცნობს მიანდობს თავს თუ ნაცნობს, - მაინც ირღვევა კანონი უბიწოებისა. თუ გავითვალისწინებთ იმასაც, რომ აღმოსავლეთის ქვეყნებში, სასტუმროებსა და დუქნებში ჰყვავის გარყვნილება და ცოდვაში შთავარდნის მიზეზიც მეტია, როგორ არის შესაძლებელი კვამლით გარემოცულ ადამიანს თვალები არ აეწვას? როგორ შეიძლება გაიარო ადგილები, სადაც ირყვნება მზერა, გული და სმენა; სადაც ვნებები ბობოქრობენ და არ შეგაწუხოს ვნებამ? როგორ შეიძლება უვნებლად გაიარო ის ადგილები, სადაც ვნებათა ბობოქრობაა?

და რა კეთილდღეობას მიეწევა ის, ვინც მოინახულებს იმ ადგილებს, სადაც თითქოსდა უფალი სხეულებრივად მყოფობს, ჩვენგან კი განშორებულია? ან როგორც ზოგიერთ სჯერა, სულიწმიდის მადლი თითქოსდა უხვად იფრქვევა იერუსალიმელთა შორის, ჩვენთან კი ვერა? პირიქით, ღმრთის მყოფობაზე იმის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, რასაც ვხედავთ, მაშინ ის უფრო უნდა ვიფიქროთ, რომ ღმერთი კაპადოკიელებს შორის უფროა, ვიდრე სხვა ადგილას, რადგან მარტო უფლის სადიდებელი საკურთხევლები რამდენი აქვთ! მთელს მსოფლიოში არ იქნება იმდენი საკურთხეველი, რამდენიც აქაა.

შემდეგ, იერუსალემში რომ მეტი მადლი იყოს, ვიდრე სხვაგან, ცოდვა როდი დაისადგურებთა იქ მცხოვრებთა შორის. არადა, არ არსებობს სიბილწის სახეობა, რომელსაც არ მისცემოდნენ იქ მცხოვრებნი; მათ შორის ფართოდ არის გავრცელებული მზაკვრობაც, მრუშობაც, ქურდობაც, კერპთმსახურებაც, მწამვლელობაც, შურიც და მკვლელობაც; ბოროტების ამ უკანასკნელ სახეობას იმენად გაუდგამს ფესვები მათ შორის, რომ არსად ისე ადვილად არ კლავენ ადამიანს, როგორც აქ; თანატომელნი, ბილწი შურითა და სიხარბით გამხეცებულნი ერთმანეთის სისხლს ეშურვიან.

ამრიგად, რითი დამიმტკიცებ, რომ იქ, სადაც ეს ყოველივე ხდება, მადლი უფრო მეტადაა ვიდრე სხვა ადგილას? მაგრამ ვიცი, რომ ზოგიერთი მაინც შემეკამათება. ერთნი ამბობენ: სხვას რომ შეაგონებ, საკუთარ თავს რად არ შეაგონებ და იერუსალემში რად დადიხარ? მაშ, მოისმინონ მათ ჩემი გამართლება. თქვენი ცხოვრების განმგებელის მიერ ბოძებული იმ მოვალეობის გამო, რომელშიაც დაწესებული ვარ და ვცხოვრობ, წმიდა საეკლესიო კრებაზე მონაწილეობის მისაღებად, რომელიც არაბეთის ეკლესიის კეთილმოწყობისთვის მოიწვიეს, იმ ადგილებში ყოფნამ მომიწია. ხოლო, რაკიღა არაბეთი იერუსალიმის მოსაზღვრე ქვეყანაა, იერუსალიმის წმიდა ეკლესიათა წინამძღვრებს შევპირდი მათთან მისვლას, რადგან იქ საკმაოდ არეული იყო საქმეები და შუამავალი სჭირდებოდათ. თანაც, კეთილმორწმუნე იმპერატორმა მიბოძა თავისი ეტლი, რითაც მგზავრობა გამიადვილა, ამიტომაც დაცული ვიყავი იმ განსაცდელებისგან სხვები რომ განიცდიან იერუსალიმში მოგზაურობისას. თანაც ეტლი ჩვენთვის იყო ეკლესიასავით და მონასტერივით, სადაც მთელი გზის განმავლობაში ერთად აღვუვლენდით ლოცვას უფალს და ვმარხულობდით.

ასე, რომ ნურავინ ცდუნდება ჩვენს გამო, არამედ უფრო უნდა დაიჯეროს ჩვენი ნათქვამი, რადგან ვაფრთხილებთ იმის შესახებ, რაც საკუთარი თვალით გვიხილავს. ის, რომ ქრისტე ჭეშმარიტი ღმერთია ჩვენ იერუსალიმში ყოფნამდეც გვიღიარებია და ეს რწმენა მთელს დედამიწაზე სულ უფრო და უფრო ვრცელდებოდა; ქალწულისგან უფლის განკაცება უფრო ადრე ვუწყოდით, ვიდრე მივიდოდით ბეთლემს და მიცვალებულთა აღდგომაც იმაზე ადრე ვირწმუნეთ, ვიდრე ვიხილეთ საფლავი უფლისა; ის, რომ ჭეშმარიტად იყო ქრისტეს ამაღლება, ზეითუნის მთის ხილვამდეც ვიცოდით. იერუსალემში მოგზაურობამ კი მხოლოდ ის სარგებლობა მოგვიტანა, რომ აღმოვაჩინეთ რა უფრო გვაქვს წმიდა სხვა ქვეყნებთან შედარებით.

ამიტომაც, უფლის მოშიშებო, აქებდით მას იმ ადგილებში, სადაც იმყოფებით. რადგან ადგილის შეცვლა როდი მიგვაახლებს უფალს. სადაც უნდა იყოთ, უფალი დამკვიდრდება თქვენთან თუკი სამკვიდრებელი თქვენი სულისა იმდენად წმიდა იქნება, რომ უფალს შეეძლება თქვენში დავანება, რათა თქვას: "და ვიქცეოდი მე თქუენ შორის, და ვიყო მე თქუენდა ღმერთ და თქუენ იყუნეთ ჩემდა ერად" (ლევ. 26:12).

ხოლო თუ შინაგანი კაცი აღსავსეა მზაკვარებით, გოლგოთაზე ან ზეითუნის მთაზეც რომ ავიდეს, ან დადგეს უფლის საფლავთან - შორსაა ქრისტესგან მათ მსგავსად, ვისაც ჯერ ქრისტეს სარწმუნოებაც კი არ მიუღია. ასე, რომ საყვარელო, ურჩიე ძმებს კაპადოკიიდან პალესტინაში კი არ იმოგზაურონ უფალთან შესახვედრად, არამედ სხეულიდან იმოგზაურონ უფლისკენ.

ხოლო თუკი ვინმე ჩემი დარიგების სანაცვლოდ წინ დაგიდებს სიტყვებს უფლისა, რომელმაც ამცნო მოწაფეებს არ განშორებოდნენ იერუსალემს, გულისხმაყონ ნათქვამის აზრი. რადგან მაშინ სულიწმიდის მადლი და მისი ნიჭები ჯერ კიდევ არ აღთქმოდათ მოციქულებს, უფალმა მანამ უბრძანა მათ იერუსალემში დარჩენა, სანამ არ შეიმოსებოდნენ ზეგარდმო ძალით ღმრთისა.

მოციქულთათვის მაშინ ნათქვამს დღემდე რომ ძალა ჰქონდეს და დღემდე რომ იყოს საჭირო მისი აღსრულება, მაშინ სულიწმიდა თავის მადლს ცეცხლის სახით დაურიგებდა ყველას და ყოველი კაცისთვისაც სავალდებულო იქნებოდა იმ ადგილას ყოფნა, სადაც ასეთი ნიჭი მოიცემა. ხოლო თუკი სული სუნთქავს იქ, სადაც სურს, მაშინ ნებისმიერი მორწმუნე, ძალისაებრ მისი სარწმუნოებისა, ხდება მიმღები სულიწმიდის ნიჭებისა და არა იერუსალემში ყოფნის გამო.

ვინ იყვნენ ბუმბერაზები ანუ ,, ნეფილიმები"

 ,, როდესაც ადამიანებმა გამრავლება იწყეს დედამიწაზე და ასულები შეეძინათ, დაინახეს ღვთისშვილებმა, რომ მშვენიერნი იყვნენ ადამიანთა ასულები და მოჰყავდათ ცოლად, ვისაც ვინ მოეწონებოდა.4. ბუმბერაზები იყვნენ იმ ხანებში ქვეყნად და მას მერეც, როცა ღვთისშვილები შედიოდნენ ადამიანის ასულებთან, რომელნიც უშობდნენ მათ. ძლიერები იყვნენ ისინი, ძველთაგანვე სახელოვანი ხალხი" ( დაბ. 6: 1- 2) .

დაბადების ეს მუხლი,  ძალიან დიდ გაუგებრობას იწვევს არამხოლოდ მკითხველებში , არამედ განმმარტებლებშიც , რის გამოც არ არსებობს ერთი საერთო აზრი ამასთან დაკავშირებით.

მე შევეცდები მოკლედ და შეკუმშულად შემოგთავაზოთ ის აზრები, შეხედულებები და განმარტებები, რაც გამოთქმულა წმ.მამათა ,  იუდეველ რაბინთა ,  ქრისტიან თეოლოგთა და მისიონერთა მიერ.



ვინ არიან ეს  ,,ძენი ღმრთისანი“ , რომლებიც ქორწინდებოდნენ  ,,ადამიანთა ასულებზე „  და რომელთაგანაც იბადებოდნენ ბუმბერაზები ( ებრ : ‏נפילים‏‎ «დაცემულნი - ნეფილიმ») .ღვთისმეტყველთა და მეცნიერთა შეხედულებები ამ საკითხზე გაყოფილია .


ე რ თ ნ ი  - ემხრობიან იმ აზრს , რომ ,, ღვთის შვილები“ არიან ე.წ უცხოპლანეტელები , რომლებიც სხვა პლანეტიდან მოფრინდნენ და დაიწყეს ჩვენი პლანეტის ქალებზე დაქორწინება (ვერსია №1).

მ ე ო რ ე ნ ი  - კი , იზიარებენ თეოლოგ ხ.ს. ლეოპოლდის შეხედულებას ,  რომელიც ფიქრობდა ,  რომ ,,ღვთის შვილები“ სეითის შთამომავლები იყვნენ (დაბადება 4:25-5:32), რომლებიც ღვთისმოშიში ადამიანები იყვნენ.
ლეოპოლდი წერდა : „ვინ არიან ‘’ღვთის შვილები“ ? ეჭვგარეშეა ,  რომ ისინი სეითის შთამომავლები არიან,  რომლებიც დიდი ხნის განმავლობაში , შორს ცხოვრობდნენ კაენის მოდგმისგან , მაგრამ მოგვიანებით მათ დაიწყეს ,,ადამიანთა ასულებზე“ დაქორწინება, რადგან ისინი შესახედავად ლამაზები იყვნენ.  ხოლო ე. წ. „ნეფილიმები“ ანუ ბუმბერაზები, ამგვარი ქორწინებისგან იყვნენ წარმომდგარნი.
როგორც ცნობილია, ძველი ეგვიპტისა და მესოპოტამიის მმართველნი, ხშირად უწოდებდნენ საკუთარ თავს ,,ღვთის ძეებს“ , რათა ხაზი გაესვათ თავიანთი ძალაუფლებისა და ზეაღმატებულებისთვის ქვეშევრდომთა წინაშე. ისინი იყვნენ  დიდი ადამიანები, დესპოტი მბრძანებლები, რომლებსაც მრავალი ცოლი ჰყავდათ. მათ შესახებ შემორჩა ცნობა ,  როგორც ,, ძველ, ძლიერ და დიდებულ ადამიანებზე“ (ვერსია№2) .

მ ე ს ა მ ე ნ ი - ჰენრი მორისის (მორწმუნე მეცნიერი) აზრს იზიარებენ და ამბობენ შემდეგს : ,, ეს გიგანტები (ბუმბერაზები) არიან დემონური ძალით შეპყრობილი კაცების და ქალების შვილები . სწორედ ამგვარი ქორწინებების შედეგად გაირყვნა მიწის მოსახლეობა იმ მასშტაბებამდე, რომ ბიბლიის თანახმად ,,უფალმა შეინანა, რომ შექმნა ადამიანი’’ (შესაქმე,  6:6).
ებრაული სიტყვა ,, נפילים- ნეფილიმ ‘’ ბუმბერაზთან ერთად ,,დაცემულსაც“ ნიშნავს , რაც ზუსტად აღწერს მათი სულიერი ,,მშობლების“ - დაცემული ანგელოზების ბუნებას’’ .  (Morris, The Defender's Bible) –( ვერსია  №3.)

მ ე ო თ ხ ე ნ ი - თვლიან , რომ  ,,ღვთის ძეებად “ იწოდებოდნენ მხოლოდ დაცემული ანგელოზები . იობის წიგნში ანგელოზებს ,, ღვთის ძეები“ ეწოდებათ  : ,,4 შენ სად იყავი, დედამიწას რომ ვაფუძნებდი? მითხარი, თუ გაქვს გაგება, 5 ვინ დაადგინა მისი ზომები, თუ იცი? ან ვინ გადაჭიმა მასზე ლარი? 6 რაზე დგას მისი საძირკველი? ან ვინ დადო მისი ქვაკუთხედი, 7 როცა გალობდნენ დილის ვარსკვლავები, და ღვთის ძენი ყიჟინებდნენ?“ (იობი 38:4-7) - ვერსია №4.

ყველა ამ შეხედულების კარგად გაცნობისას , შეიძლება შემდეგი დასკვნების გაკეთება :  რამდენადაც ბიბლიის არც ერთ ადგილას არ არის თქმული იმის შესახებ ,  რომ ღმერთმა შექმნა უცხოპლანეტელები , ჩვენ ვალდებულნი ვართ , რომ (ობიექტურობისთვის) ვერსია  №1 ( ანუ ის, რომ თითქოს ,,ღვთის ძეები“ უცხოპლანეტელები იყვნენ) გამოვრიცხოთ.
ვერსია  №2-ც ასევე ვერ უძლებს კრიტიკას , რადგანაც, მიუხედავად იმისა , რომ სეითის მოდგმა ღვთისმოშიში ადამიანები იყვნენ , ისინიც, როგორც სხვა ყველანი , ადამის მემკვიდრე ცოდვილი ადამიანები იყვნენ და ამიტომაც ,, ღვთის ძეთა“ ტიტულზე პრეტენზია ნაკლებად შეეძლოთ ჰქონოდათ. თუმცა კი ,  თუ ვივარაუდებთ ,  რომ ისინი იყვნენ იმდენად ღვთისმოშიშნი და კეთილკრძალულნი ,  რომ ფაქტობრივად არ სცოდავდნენ , მაშინ როგორ ავხსნათ მათი შთამომავლობის ამგვარი მორალური ხრწნა და დეგრადაცია ? ნუთუ მათ არ გადასცეს საკუთარ შთამომავლებს ცოდნა ღმერთის შესახებ და მისი სიყვარული ,  რომელსაც თავად ფლობდნენ ? შემდეგ ისიც უნდა აღინიშნოს , რომ, როგორც კაენის, ასევე სეითის შთამომავლებს ერთი საერთო პირველმშობელი მამა ჰყავდათ - ადამი . არსობრივად, ისინი ერთმანეთს ბიძაშვილებად ეკუთვნოდნენ . ხოლო რამდენადაც ცნობილია , ახლო ნათესავებს შორის ქორწინებებიდან, გიგანტები (ბუმბერაზები) არ იბადებიან . მუტაციებს შესაძლოა ჰქონდეთ ადგილი, მაგრამ მხოლოდ უარყოფითად და არავითარ შემთხვევაში, დადებითი სახით . და ბოლოს , ძველი ეგვიპტისა და მესოპოტამიის მმართველების შედარება ,  რომელიც თეოლოგმა ხ. ს. ლეოპოლდმა გააკეთა , ყოველგვარ განსჯას მოკლებულია . ერთია , თუ რას უწოდებდნენ ხსენებული მეფეები და ფარაონები თავის თავს და სრულიად სხვაა - განსაკუთრებული შთამომავლების ყოლის საკითხი . არ არსებობს არც ერთი მოწმობა და მტკიცებულება იმისა, რომ ეგვიპტელ ფარაონებს, რომლებიც ქორწინდებოდნენ თავიანთ ქვეშევრდომებზე , გიგანტები უჩნდებოდათ .
ვერსია  №3. არის რაღაც საინტერესო ამ ვერსიაში , მაგრამ ჰენრი მორისის მიხედვით ,  <<ნეფილიმები>>  იყვნენ დემონით შეპყრობილი ადამიანების შერწყმის შედეგად შობილნი . თუმცა ბიბლია კაცებს , ასეთ ქორწინებებში ,, ღვთის ძეებად“ მოიხსენებს ,  ხოლო ქალებს ,,ადამიანთა ასულებად ’’. ასეთი ლოგიკით შესაძლებელი იქნებოდა დაგვეშვა, რომ ქალები არ იყვნენ შეპყრობილნი იმ კაცების მსგავსად , რომლებიც მათზე ქორწინდებოდნენ . ეს პირველი შენიშვნა . მეორე - უფრო სერიოზული - მდგომარეობს იმაში , რომ სხეული სხეულია და მშობელთა სულიერ შეპყრობილობას არ შეუძლია გავლენა მოახდინოს შვილების ფიზიკურ ბუნებაზე . ეს იგივეა , რომ ვთქვათ :  ,, პეტრეს მამა ქურდი იყო , ამიტომ პეტრე გაიზარდა ორი მეტრის სიმაღლის და შეუძლია ასწიოს მძიმე გირებიო“. ხომ სასაცილოდ ჟღერს ამგვარი ლოგიკა? თუმცა, თუ ჩვენ ვიტყვით , რომ : ,, პეტრეს მამა ქურდი ჰყავდა და პეტრეც მამის კვალს გაჰყვა ‘’ , მაშინ ასეთი განცხადება არავისში გამოიწვევს გაკვირვებასა და დაცინვას . ზუსტად ამგვარადვე ,  მშობელთა შეპყრობილობა შეუძლებელია ასახულიყო ფიზიკურ ჯანმრთელობაზე და შესაძლებლობებზე პირველი თაობის ბავშვებში . ასეთი რამ  სულიერ და მორალურ დონეზე სრულიად შესაძლებელი იყო , მაგრამ არა ფიზიკურზე .
ვერსია №4.
იობის წიგნის ბმულიდან ფრაგმენტი , სადაც ანგელოზები იწოდებიან ,,ღვთის ძეებად’’ და მნიშვნელობა სიტყვისა ,,ნეფილიმ“ - დაცემული - ემხრობა ვერსია №4 -ს . ერთადერთი წინააღმდეგობრივი რაც არის, ესაა იესო ქრისტეს სიტყვა მათეს სახარების 22:30 დან : ,, აღდგომისას არც განქორწინდებიან და არც ქორწინდებიან , არამედ როგორც ანგელოზები იმყოფებიან ზეცაში“ . ქრისტეს ამ სიტყვიდან შეგვიძლია დავასკვნათ ,  რომ ანგელოზებს არ შეუძლიათ  ქორწინება და სქესობრივი ურთიერთობა . თუმცა ამ ბიბლიური მუხლის მიკროსკოპულად განხილივსას ,შეგვიძლია შემდეგი დაკვირვება შემოგთავაზოთ :
1. იესო საუბრობდა ღვთის ანგელოზებზე და არა დაცემულ ანგელოზებზე (დემონებზე ) .
2. სიტყვა ეხებოდა ზეცაში( მომავალ) ცხოვრებას .
3. საუბარი  არ ეხებოდა ქორწინებას ანგელოზთა მსგავს არსებებსა და ადამიანთა შორის .
აქედან შეგვიძლია დავასკვნათ ,  რომ  შესაძლოა , დაცემული ანგელოზები , რომლებიც გამოძევებულნი იქნენ ზეციდან მიწაზე , ფლობდნენ უნიკალურ შესაძლებლობას  , რისი მეშვეობითაც შეეძლოთ მათ მიწიერ ქალებთან ქორწინებაში შესვლა იმ მიზანდასახულობით, რომ მოეხდინათ მიწიერი ცივილიზაციის საბოლოო მორალური გახრწნა და დეგრადაცია ( რაც მათ გამოუვიდათ კიდეც , დაბადება : 6:5 -ს მიხედვით ,, და დაინახა უფალმა ღმერთმა, რომ იმატა ადამიანთა უკეთურებამ ამქვეყნად, რომ უკეთური იყო მუდამჟამს მათი ყოველი გულისთქმა’’.)

  
ამის გარდა , ვერსია  №4 ყველაზე უკეთ გვიხსნის გიგანტების წარმოშობის პრობლემას . დიდი ალბათობით ,  მსგავსი ქორწინება - ,,შეჯვარებები ‘’ ორი ასეთი ურთიერთგვანსხვავებული ფიზიკური შემადგენლობის ორგანიზმის მქონე  არსებებს შორის , ხდებოდა მიზეზი დაბადებულიყვნენ არაჩვეულებრივი ბავშვები - ბუმბერაზები ,  რომლებიც ბიბლიაში ,, იმთავითვე დიდებულ ადამიანებად ‘’ იწოდებიან .
აღნიშნულ სტატიაში განხილული და შემოთავაზებულია ოთხი პირობითი თეორია . 
რომელ მათგანს მიემხრობით , არის თქვენი გადასაწყვეტი . ის თუ   როგორ იყო სინამდვილეში ეს ამბავი, გვეცოვ ჩვენს უფალს  იესო ქრისტეს . მანამ კი, ჩვენ მხოლოდ შეგვიძლია ვივარაუდოთ და ვიმსჯელოთ ჩვენი შეზღუდული შესაძლებლობების ფარგლებში.

ქვემოთ კი შემოგთავაზებთ ქრისტიანი წმ.მამების ცალკეულ გამონათქვამებს ამ კონკრეტულ პასაჟზე, ასევე იუდეველი რაბინებისა და სხვა ქრისტიანი თეოლოგების აზრებს.

წმ.კლიმენტი ალექსანდრიელი :
,, ჩვენ ვიცით, რომ ზოგიერთმა ანგელოზთაგანმა დაკარგა კონტროლი საკუთარ სხეულებრივ გულისთქმაზე, რამაც განაპირობა მათი დაცემა მიწაზე" .

ორიგენე : ,, ღვთის ძეები"  არიან ადამიანთა სულები, რომლებიც არსებობდნენ ხორციელ დაბადებამდე, ხოლო ვინაიდან მათ ინებეს  ხორცში ჩასახლება, ისინი იქცნენ ,, ადამიანთა ასულებად".
როგორც ლ. უიკჰემი შენიშნავს  , ამგვარ განმარტებას ეთანხმებოდა დიდიმე ბრმაც ( ალექსანდრიელი).

„ღმერთმა ადამიანებზე და ცის ქვეშეთზე ზრუნვა ანგელოზებს დაავალა, რომელნიც მათთვის (ადამიანთათვის) გაამწესა.  თუმცა ანგელოზები, დაარღვიეს რა მათ ეს წესრიგი, ქალებთან აღრევით იძლიენ და შვეს შვილები (παίδας ετέκνωσαν), რომლებიც არიან, ეგრედ წოდებული, დემონები“.

[იუსტინე მარტვილი, II აპოლოგია, 5. ასევე, იხ.: ირინეოსი, სამოციქულო ქადაგების დამოწმება, 18].

„გიგანტთა სულები (Αι των γιγάντων ψυχαι), რომლებიც ქვეყნიერების (დედამიწის) სიახლოვეს დაძრწიან, არიან დემონები“.

[ათენაგორა, იგივე, 25.]


,, კითხვა 48. თუ ანგელოზები უსხეულონი არიან, მაშინ როგორ შეეძლოთ მათ ქალებთან სხეულებრივი კავშირის დამყარება,რის შედეგადაც თითქოს გიგანტები ( გოლიათები) გაჩნდნენ? და როგორ არიან ისინი წმინდანნი ადამიანთა მსგავსად, მაშინ როდესაც მათ ხორცი არ აქვთ შემოსილი? რამეთუ ღვთაებრივი წერილი ამბობს : ,, ღვთის შვილები შედიოდმემ ადამიანთა ასულებთან" ( შექმნ.6,4) და ამ კავშირია შედაგად , გარკველი სახით იშვნენ გოლიათები.  პასუხი : ანგრლოზები უსხეულონი არიამ ჩვენ სხეულთან შედარებით. ვინაიდან  მათი სხეული ( ანგელოზების) არის  როგორც ქარი ,  ცეცხლი ,  კვამლი  ჰაერი: მათი სხეული ჰაეროვანი და უხრწნელია და არ გააშნიათ სიმკვრივე .
არსებობს ზეციური და მიწიერი სხეული ( 1.კორ. 15, 40) -  ბრძანა მოციქულმა. შეცდომა და დიდი სისულელეა იმის ფიქრი, რომ ანგელოზებს შეუძლიათ ქალებთან შეერთება, როგორც ფიქრობენ, რომ თითქოს ეშმაკები ქალებთან ეცემიან მრუშობის ცოდვით : მათ ( დემონებმა) დაკარგეს არა ბუნება, არამედ მდგომარეობა, მათ დაკარგეს არა დიდებულება, არამედ კადნიერება ღვთის წინაშე, იყვნემ რა( დაცემის შედეგად მ.მ)  განშორებულნი და განგდებულნი ნერატი მდგომარეობიდან.
ჩვენ გვინდა ვიფიქროთ, რომ ეს ანგელოზები არიან, მაგრამ არ არის ასე.. აქ ანგელოზებზე არ საუბრობს ღვთაებრივი წერილი. ნათქვამია : ღვთის შვილები შედიოდნენ ადამიანთა ასულებთან, ხოლო ანგელოზები არსად არ იწოდებიან ღვთის შვილებად * , მაგრამ ხსენებულ ,, ადამიანთა ასულებთან" ცოდვით ეცემოდნენ და იბილწებიდნენ სეითისა და ენოსის შვილები, რადგანაც იმ დრკს სეთი და ენოსი იწოდებოდნენ ღმერთებად, იმიტომ რომ მაშინ დაიწყეს ღვთის სახელის მოხმმობა , - ამბონს წერილი ( შესაქმ. 4, 26) . და მოსესაც უთხრა ღმერთმა : ,, მე შენ ფარაონის ღმერთად დაგაყენე ( გამოს.7,1)  და ღვთაებრივ მსაჯულებზეც თქვა : 《 ნუ ეტყვი ბოროტს ნურც ღმერთებს , ნურც შენი ერის მმართველებს 》( გამოსვ.22 , 28) და ამგვარად, სეითისა და ენოსის ძენი ღმერთებად იწოდებიან.

ისინი თავშეუკავებლობით ცდუნდნენ, შევიდნენ რა კაენის ასულებთან და მათი ბილწი შეჯვარების შედეგად დაიბადნენ - გიგანტები,რომლებიც იყვნენ ძალიან ძლიერნი იმის გამო, რომ მათი ნაწილობრივი საწყისი  კეთილიიყო , ხოლო ნაწილობრივ მანკიერი( კაენის გამო) .
ან როგორ შეეძლოთ ასულებს ანგელოზებთან ხორციელ კავშირში შესვლა მაშინ, როდესაც თვით დიდი მოღვაწე მამებიც კი ვერ უძლებდნენ მათი საშინელი სახეების ხილვას? წინასწარმეტყველი დანიელმა ვერ გაუძლო მთავარანგელოზ გაბრიელის სახის ხილვას და იმავ წამს დაეცა მიწაზე და იტანჯებოდა , სურდა რა შიშისაგან მომკვდარიყო.( დანიელი. 8, 17- 18) . და ზაქარიამაც იხილა რა საკურთხეველში გაბრიელ მთ.ანგელოზი შიშისაგან ხმა ჩაუვარდა და იოანე წინამორბედის შობამდე ვერ საუბრობდა, არამედ მხოლოდ მიᲜიშნებებით საუბრობდა ( ლუკ.1, 20- 22) . და როდესაც მენელსაცხებლე დედები მიიჩქროდნენ მაცხოვრის საფლავისკენ მათ იქ ანგელოზები იხილეს და შიშით ავსებულნი, ვერ მოუთხრეს მოციქულებს ის, რაც მათ ქონდათ ნაბრძანები ( ანგელოზებისგან) რადგან ისინი მოცულნი იყვნენ შიშისაგან და მათ ვერავის ვერაფერი უთხრეს ..( მარკ.16,8) . და თუ ანგელოზთა გამოცხადებას ვერ უძლებდნენ დიდი ადამიანები, მაშ როგორ შეძლებდნენ სუსტი ასულები მათი ხილვისა და შეხების გაძლებას? ხის ტოტი ვერანაირად ვერ გაძლებს  ცეცხლში დაუწველად ყოფნას."
წმ.პაპ სილვესტრის კითხვა - მიგებანი წმ.ანტონი დიდთან.

პ.ს წმ.მამები , რომლებიც ზოგიერთი იუდეველი რაბინებისა და ქრისტიანი ეთიოპელი თეოლოგების თანახმად ფიქრობდნენ, რომ ,, ღვთის ძეებში"  მოიაზრებოდნენ ანგელოზები , იყვნენ:
წმ.იუსტინე ფილოსოფოსი, ირინეოს ლიონელი, კლიმენტი ალექსანდრიელი, ათენაგორა ათენელი, ამბროსი მედიოლანელი, ტერტულიანე და სხვანი.

ხოლო , მომხრენი იმ აზრისა, რომ ,, ღვთის ძეებად" იწოდებიან სეითის ( შეთის) შთამომავლები, არიან :
წმ.იოანე ოქროპირი, ეფრემ ასური, თეოდორიტე კვირელი, კირილე იერუსალიმელი, იერონიმე სტრიდონელი, ნეტარი ავგუსტინე და სხვ). 

ჩვილთა უასაკოდ გარდაცვალების შესახებ .

 

წინამდებარე სიტყვის ავტორია , თანამედროვეობის გამორჩეული ღვთისმეტყველი და საეკლესიო მოღვაწე , მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი . 

წმ. გრიგოლ ნისელის მცირე ზომის ნაშრომი „უასაკოდ მოწყვეტილ ჩვილთა შესახებ“, ანუ იმ ჩვილთა შესახებ, რომლებიც ისე გავიდნენ ამ სოფლიდან, რომ ვერ იგემეს სისრულე ხორციელი სიცოცხლისა (რომლისთვისაც იშვნენ), დაიწერა პასუხად კაპადოკიის მმართველ იერიოსისადმი, რომელმაც წმ. გრიგოლს ამგვარი კითხვით მიმართა: „რა უნდა ვიცოდეთ იმ ადამიანების შესახებ, რომელთა დაბადებას მყისიერი სიკვდილი მოჰყვება“?

ამ ნაშრომის წერისას, რამდენადაც ეს ამ თხზულებიდანვე ჩანს, წმინდა გრიგოლი უკვე მხცოვან ასაკშია. ის თავის თავს ბებერ ბედაურს უწოდებს, რომელიც იპოდრომის მიღმაა დარჩენილი. თუმცა იმისათვის, რომ კაპადოკიის მეთაური არ დატოვოს გაურკვევლობაში, იგი მას პირდება პასუხის გაცემას.

თავისი თხრობის დასაწყისში წმ. გრიგოლი ამაღლებული სიტყვებით ქებას ასხამს იერიოსს, უწოდებს რა „უბრძენეს მმართველს“ და „პატიოსან მეთაურს“. ამგვარი ქების შესხმა არ იყო მხოლოდ პატივისცემის გამოვლინება, არამედ, როგორც თხრობიდან ჩანს, კაპადოკიელი მეთაური ნამდვილად მრავალი კეთილი თვისებისა და ნიჭის მატარებელი ადამიანი იყო. გამომდიარე იქედან, რომ იგი იყო ღრმად  სულიერი ადამიანი, სრულიად გულგრილი იყო, იმ  სიმდიდრისა და პატივის მიმართ, რომელსაც თავად ფლობდა, ზრუნავდა მისდამი დაქვემდებარებულ ადამიანთა სულიერ მდგომარეობაზე, თითოეულ მათგანს განსაკუთრებული სიყვარულით ეპყრობოდა.

გარდა ყველა სხვა ნიჭებისა იერიოსს ქონდა მიდრეკილება ღვთაებრივ განგებულებაზე მსჯელობისა და მისი ჭვრეტისა. მას ვერ გაეგო ის, თუ რატომ არის, რომ ერთი ადამიანის სოცოცხლე გრძელდება ღრმა მოხუცებულობამდე მაშინ, როდესაც მეორე ადამიანისა მეყსეულად, დაბადებისთავანე წყდება. რაშია უასაკოდ გარდაცვალების საზრისი?

უნდა ვაღიაროთ, რომ წმ. გრიგოლ ნისელი შესანიშნავად ართმევს თავს ამ ადამიანური ყოფიერების ღრმა პარადოქსული საკითხის გადაჭრას. ამგვარად, ადამიანი დაბადებით შემოდის ამ ცხოვრებაში; იგი პირველად ჩაისუნთქავს, იწყებს ტირილს, ეს მოთქმა კი მისი ცხოვრების დასაწყისის მდგენელი ხდება და, აი, უცებ იგი კვდება.  კვდება მანამ, სანამ მისი ძარღვები და სახსრები მყარდება და ძლიერდება, კვდება სრულიად ნაზი და ფაფუკი სხეულით.  კვდება იმიტომ, რომ იგი, დაუცველი ჩვილი, დატოვეს ზრუნვის გარეშე, ან იმიტომ, რომ მოულოდნელად დაიხრჩო, ან კიდევ იმიტომ, რომ მასში რომელიმე დაავადებამ შეაღწია და მოუსწრაფა სიცოცხლე.

ამრიგად, უასაკოდ გარდაცვლილ ჩვილთა შესახებ ხშირად ისმის შემდეგი კითხვები: ისევე განიკითხებიან ამგვარად გარდაცვლილ ჩვილთა სულები, როგორც სხვათა, ზრდასრულ ადამიანთა? მიიღებენ თუ არა ისინი ამა თუ იმ მისაგებელს? იქნებიან ისინი ღვთაებრივი კურთხევის ნამით გაგრილებულნი, თუ განწმენდელი ცეცხლი მოედებათ მათ? ვინაიდან არსი პრობლემისა იმაშია, რომ გარდაცვლილმა ჩვილმა ჯერ კიდევ ვერაფრის გაკეთება ვერ მოასწრო თავის ცხოვრებაში, ვერც სიკეთისა და ვერც ბოროტებისა. და იქ სადაც არ არის მოქმედება, იქ არც მისაგებელია. ვინაიდან ჩვილებს არ აქვთ ნებელობა, შესაბამისად, არც მოქმედება აქვთ და არც იმის საუძველი გვაქვს, რომ მივაკუთვნოთ იმას, რაზეც ჩვენ ვსასოებთ, როგორც სრულ ასაკს მიღწეულნი. თუკი, მიუხედავად ამისა, ჩვილები შევლენ ღვთის სასუფეველში, გამოდის, რომ ისინი უფრო, ე. წ., „მომგებიან“ მდგომარეობაში არიან, ვიდრე ისინი, რომლებსაც სასუფევლის დამკვიდრებისთვის  ხანგრძლივი მოღვაწეობა სჭირდებათ, რაც სავსეა ტანჯვით, შრომით, ოფლით, სისხლითა და განსაცდელებით. თუ ამგვარი აზრი მართებულია, მაშინ უკეთესი იქნება, რომ არავინ ცხოვრობდეს ხანგრძლივად (და ჩვილობისასვე გარდაიცვალოს, - მ. მ).

პრობლემის ამგვარი სახით წარმოჩენის შემდეგ წმ. გრიგოლ ნისელი თანმიმდევრობით მიდის პასუხამდე. იგი, რა თქმა უნდა, დასაწყისშივე აღმსარებლობს იმას, რომ ასეთი ღრმა კითხვები განეკუთვნება ღვთის გამოუკვლეველ განგებასა და ჩანაფიქრს, ამიტომაც, ხმობს მოციქულთან ერთად: „ჵ სიღრმე სიმდიდრისა და სიბრძნისა და მეცნიერებისა ღმრთისაჲ! ვითარ გამოუძიებელ არიან განკითხვანი მისნი და გამოუკულეველ არიან გზანი მისნი!“ (რომ. 11: 33). თუმცა იგი მაინც ცდილობს, გასცეს პასუხი ამ კითხვას, რამეთუ სწამს, რომ ღვთაებრივ მადლს შეუძლია მისი გონების განათლება. საჭიროა, ასევე, აღინიშნოს, რომ სიბნელის გარღვევის პროცესში, წმ. გრიგოლ ნოსელი თავისი აზრების გამყარებისათვის არ სარგებლობს რომელიმე მჭევრმეტყველური ხერხებით (რაც მას უხვად გააჩნდა, - მ. მ.), არამედ იგი, მხოლოდ და მხოლოდ, მიჰყვება  ლოგიკურ ჯაჭვს (აღნიშნულ საკითხზე)  დასკვნების გამოსატანად.

პირველი.

წმ. გრიგოლ ნისელი ყურადღებას ამახვილებს იმაზე, რომ ადამიანური ბუნება ღვთისაგან მომდინარეობს ისევე, როგორც ყველა არსებისა; ადამიანსაც თავისი ყოფიერების მიზეზი ღმერთში აქვს და არა - საკუთარ თავში. და, თუკი ხელთუქმნელი ბუნება, რომელიც ღმერთს აქვს, ყოველგვარ დროისა და სივრცის გაგებას აღემატება, არც იზრდება, არც მცირდება და, რაღა თქმა უნდა, არც განისაზღვრება, ამის საპირისპიროდ, ადამიანის ქმნილი ბუნება არის ცვალებადი, ზრდადი და მოკლებადი, განდიდებადი და დაცემადი.

ადამიანის ბუნება რთულია, რამდენადად იგი შედგება სხვადასხვა სტიქიებისაგან -  გონიერისა  და გრძნობადისაგან. ადამიანის გონიერი ნაწილი ღვთის ბუნების მსგავსია. გარდა ამისა, იგი მიეკუთვნება ანგელოზურ ძალებსაც, რომლებიც ზემატერიალურ სივრცეში მყოფობენ, რომელიც მეტად  შეესატყვისება მათ უსხეულო ბუნებას. შემდეგ წმ. გრიგოლ ნისელი საუბრობს ანგელოზების სხეულზე, უწოდებს რა მათ „ზეციურს, სათუთს, მსუბუქს და უსწრაფესს“.

გრძნობითი (გრძნობისმიერი) ბუნება არ არის გონიერის (გონისმიერის) მსგავსი, ურო მეტიც,  გარკვეული აზრით, მისი საწინააღმდეგოც კია. ამიტომაც, ღმერთმა, ასე ვთქვათ, რათა არ განაცალკევოს მიწა და იგგი არ დატოვოს გონიერი საწყისის გარეშე, შექმნა ადამიანი, რომელშიც გაერთიანდა გონისმიერი და გრძნობისმიერი ბუნება; ანუ  ადამიანი, ეს არის ყოველი ქმნილების ერთობა, რომელიც შედგება ზეციურისგან და მიწიერისგან.

მეორე

ადამიანის შექმნის მიზანი იმაში მდგომარეობს, რომ მისთვის თვისობრივი (არსობრივიც, - მ. მ.) გონიერი საწყისის მეშვეობით ყველა ქმნილებაში იდიდებოდეს ღმერთი.  ხორციელი ცხოვრება, ვინაიდან არის რა მიწიერი (მატერიალური), მიწიერი საკვებითვე ინარჩუნებს არსებობას. მსგავსად ამისა, შეიძლება ითქვას ერთგვარ „გონებრივ საკვებზე“, რომლის წყალობითაც ნარჩუნდება ჩვენი სულიერი ბუნება. როგორც ხორციელი საკვები სხეულს სასიცოცხლო ძალებს სძენს, ზუსტად ასევე, გონიერ (გონისმიერ) ბუნებას სიცოცხლეს ანიჭებს ჭეშმარიტად არსებულთან (ღმერთთან) გაერთიანება. შესაბამისად, ცხოვრება, რომელიც ეძლევა გონისმიერ ბუნებას, არის - ღმერთთან ზიარება.

თითოეული საგნის აღქმისთვის არსებობს შესაბამისი ორგანო. მაგალითად, სინათლის ხილვის  ორგანოა თვალი და არა თითი, ან ადამიანის სხეულის სხვა ნაწილი. ღმერთთან ზიარებისთვისაც, ასევე, საჭიროა შესაბამისი ორგანო, ხოლო ზიარება, თავის მხრივ, შემოქმედის გამოცდილებით შეცნობას ნიშნავს იმ საზომით, რა საზომითაც სულს შეუძლია ამ შემეცნების დატევნა. ხოლო, ამის საპირისპიროდ, შეუმეცნებლობა და უცნობელობა ღმერთისა ბუნებრივი ნიშანია მასთან უზიარებლობისა.

ღმერთის შეუმეცნებლობასა და მისგან განშორებაში მდგომარეობს ადამიანის დაცემა. ეს კი ნამდვილი ბოროტებაა, რომლის განკურნებაც ნებავს უფალს ჩვენში. ხოლო განკურნება, თავის მხრივ, გულისხმობს ღვთაებრივ ცხოვრებასთან დაბრუნებას (მასთან გაერთიანების გზით, - მ. მ.). ამგვარად,  სიკეთედ შეიძლება ჩაითვალოს სულის გონიერი ნაწილის განკურნება. ვინც არ ისწრაფვის სახარებისეული სიტყვის საიდუმლოსკენ, ის განეშორება განკურნების შესაძლებლობას.

აქ, წმ. გრიგოლ ნისელი ხაზგასმით აღნიშნავს და, ჩემი აზრით, უდიდესი მნიშვნელობა გააჩნია იმას, რომ ღმერთთან ურთიერთობის შესაბამის ორგანოდ ითვლება სულის გონიერი ნაწილი (τό νοερό της ψυχής). ამის საშუალებით ადამიანი ეზიარება ღმერთს და მის ცოდნას იძენს, რაც მისთვის არის ჭეშმარიტი სიცოცხლე. მაგრამ, რამდენადაც ცოდვით დაცემამ განაპირობა ღვთაებრივი სიცოცხლისაგან განშორება, შედეგად კი, ღვთის უცნობელობა (და სწორედ ამაში მდგომარეობს ადამიანის მომწყვლელი სნეულება), იმდენადვე საჭიროა სულის გონიერი ნაწილის განკურნება, რათა მან (სულმა) კვლავ მოიპოვოს ღმერთთან ერთობა და იხილოს მისი ნათელი (ხელთუქმნელი ენერგია, მადლი, - მ. მ.).

ადამიანური ბუნება სწორედ იმიტომაც შექმნა უფალმა ასეთი, რათა ადამიანს ღვთის ცხოვრებაში თანამონაწილეობის სასოება ჰქონოდა და რათა ამისაკენ ესწრაფა. სწორედ ღმერთთან ერთობის მიღწევაა ადამიანის არსებობის მთავარი მიზანი. ამრიგად, ღვთაებრივი ცხოვრების დაგემოვნება, რაც ნიშნავს განღმრთობას, არის ადამიანის დანიშულების აღსრულება, მისი ბუნებრივი მდგომარეობა და არა - ღვთისმიერი ჯილდო, ან უბრალოდ მისაგებელი, ისევე, როგორც ღმერთთან უზიარებლობა არის არა სასჯელი,  არამედ ადამიანის სულისა და, ზოგადად, მთელი კაცობრიობის სნეულება.

უფრო მეტი სიცხადისათვის, წმ. გრიგოლ ნისელი თვალის მაგალითს მიმართავს: თვალის თვისება შეძლოს ხედვა საგნისა არის არა ჯილდო, არამედ მისი ბუნებრივი მდგომარეობა. ასევე, სიბრმავე, ეს არის არა დასჯის (სასჯელის) შედეგი, არამედ - სნეულება. მსგავსადვე, იმ ადამიანთათვის, რომლებმაც „განიწმინდეს სულის საგრძნობელნი“, ბუნებრივი და თვისობრივია (συμφυής καί οικεία) ღვთაებრივი ცხოვრების ნეტარება. მაგრამ იმათ, რომლებსაც სულიერი თვალნი უწმინდური აქვთ და იმყოფებიან ღმერთის უცნობელობაში (ვერ იმეცნებენ, - მ. მ.), რჩებიან მასთან ზიარებისა და ერთობის გარეშე, მისი ნეტარყოფიერების მიღმა და ეს არის არა სასჯელი, არამედ სულის გონიერი ნაწილის დაავადება, სნეულება.

მესამე

მესამე მომენტი კი ზემოთქმულიდან გამომდინარეობს. და ამგვარად, მომავალი სიკეთე, რაც არის ღვთაებრივი ცხოვრებით ნეტარება, თვისობრივია და ბუნებრივი კაცთა მოდგმისათვის. და მიუხედავად იმისა, რომ ეს სიკეთე ზოგ შემთხვევაში იწოდება „მისაგებელად“, იგი მაინც არაა მართლმსაჯულების საქმე, არამედ - ჯანმრთელი სულის ბუნებრივი მდგომარეობა. მხოლოდ ამ დებულების საფუძველზეა შესაძლებელი სწორი პასუხის გაცემა იმაზე, თუ როგორი სახით განისჯება და სად იქნება გამწესებული ჩვილის სული (სასუფეველში თუ ჯოჯოხეთში), რომელსაც ამ ცხოვრებაში არც ბოროტება ჩაუდენია და არც - სიკეთე. ამავე დროს, წმ. გრიგოლ ნისელი ხაზგასმით აღნიშნავს, რომ, საკუთრივ, ეს საკითხი იმგვარად არაა წარმოჭრილი, როგორც საჭიროა, რამეთუ საქმე ეხება არა მართლმსაჯულებას, არამედ, საკუთრივ, ადამიანის ბუნების მდგომარეობას - თუ რამდენად ჯანმრთელი, ან სნეულია იგი (კონკრეტულ მოცემულობაში).

ეს ნათელი ხდება შემდეგი მაგალითის მიხედვით.  დავუშვათ, რომ ორ ადამიანს ერთი და იგივე თვალი აქვს დასნეულებული. ერთი მათგანი იწყებს მკურნალობას და, მიუხედავად იმისა, რომ ამ მკურნალობის პროცესში ბევრი არასასმოვნო და მტკივნეული პროცედურის გავლა უწევს, მაინც მოთმინებით იღებს იმ ყოველივეს, რასაც მედიცინა განუწესებს. ხოლო მეორე მათგანი, არა თუ არ იღებს ექიმის რჩევას, არამედ სრული თავშეუკავებელი ცხოვრებით აგრძელებს საკუთარი თავის დასნეულებას.  შედეგად პირველი მათგანი კანონზომიერად დატკბება სინათლის ხილვით განკურნებული თვალის მეშვეობით, მეორე კი შებასამისი კანონზომიერებით მოაკლდება სინათლის ხილვას.

მაგრამ თუკი ადამიანისთვის, რომელიც ცხოვრების წესიდან გამომდინარე საკუთარ სულიერ თვალს ან კურნავს, ან სნეულებაში ტოვებს, ან ღმერთს ეზიარება, ან განეშრება მას, არის კანონზომიერი შედეგი მისი ცოხვრების წესისა, ჩვილის  შემთხვევაში სხვაგარადაა, რამდენადაც ჩვილს იმთავითვე არ მიუღია სნეულება და არ საჭიროებს მკურნალობასა და განწმენდას, იგი ცხოვრობს ბუნებასთან თანხმობაში და მას, ვითარცა გამოუცდელს ბოროტებაში, ვერანაირი სულიერი სნეულება  ვერ დააბრკოლებს, ეზიაროს სინათლეს.

წმ. გრიგოლ ნისელის ეს სწავლება გვაძლევს იმის აღქმის საშუალებას, რომ ადამიანის სული დაბადებისას არ არის უწმინდური, პირიქითაც კი, ის შეუსვრელია. ადამიანი არსებობაში მოდის რა დაბადების მეშვეობით, იმყოფება განათლებული გონებით. ამიტომაც, ჩვენ ვხედავთ, რომ ჩვილებსაც (ყრმებსაც) შეუძლიათ, ჰქონდეთ გონისმიერი ლოცვა, რა თქმა უნდა, მათი ასაკისა და წარმოდგენების შესაბამისად. ჩვენ ხშირად შეგვინიშნავს, რომ არიან ჩვილები (ყრმები), რომლებიც ლოცულობენ თვით სიზმარშიც კი. ერთი ათონელი მონაზონი ამბობდა, რომ როდესაც პატარა ბავშვები თავიანთ ყურადღებას მიმართავენ იქითკენ, საითაც ჩვენ ვერაფერ საინტერესოს ვერ ვამჩნევთ, და იწყებენ სიცილს, ან იღებენ გაკვირვებულ სახეს, ეს იმის მანიშნებელია, რომ ისინი თავიანთ მფარველ ანგელოზს ხედავენ. ის, რაც წმინდანთა ცხოვრებაში ხდება, ვგულისხმობ იმას, რომ მათთვის ბუნებრივია (ხოლმე) ანგელოზებთან ერთად ცხოვრება, იგივე ხდება პატარა ბავშვების შემთხვევაშიც.

მართლმადიდებლური ღვთისმეტყველება, განსხვავებით დასავლური ღვთისმეტყველებისგან (კათოლიციზმი, პროტესტანტიზმი და ა. შ., - მ. მ.) არ ასწავლის იმას, რომ ადამიანი, თითქოს, იმემკვიდრებს პირველქმნილი ცოდვის დანაშაულს. ჩვენ გვწამს, რომ ჩვილს შობისას თან დაჰყვება შეუსვრელი გონება, რომელიც განათლებულობასა და ბუნებასთან ჰარმონიულ მდგომარეობაშ იმყოფება.  პირველქმნილი ცოდვის მემკვიდრეობა მდგომარეობს იმაში, რომ სხეული განიცდის ხრწნილებასა და მოკვდავობას, ხოლო, რაც შეეხება ჩვილებს (ყრმებს), დროის გასვლასა და ზრდასთან ერთად, მათში იზრდება ვნებებიც, რომლებიც სულის გონიერ ნაწილს აბნელებენ, ასევე, გარშემორტყმულ სიბნელესაც შეუძლია, რომ ბავშებში იმთავითვე დააბნელოს სულის გონიერი ნაწილი.

რა თქმა უნდა, ასეთ შემთხვევაში წარმოიქმნება პრობლემა: მაშ, რაღა ხდება წმინდა ნათლისღების დროს? თუ ჩვილებს სუფთა გონება აქვთ, იმყოფებიან გონების განათლებაში და მათში გონიერი ლოცვაც აღესრულება, მაშინ რატომღა ვნათლავთ მათ?

პასუხი, როგორც ეს წმ. მამათა გარდამოცემიდან ჩანს, მდგომარეობს შემდეგში: ნათლობის შედეგად ჩვენ არ ვთავისუფლდებით პირველქმნილი ცოდვის დანაშაულისგან (რამეთუ საქმე სრულიადაც არაა ამაში), არამედ ვუერთდებით ქრისტეს სხეულს, ეკლესიას და ამგვარად გვენიჭება სიკვდილზე გამარჯვება. ამგვარად აღვიქვამთ ბავშვების ნათლობას. ჩვენ ვნათლავთ მათ, რათა ისინი გახდნენ ეკლესიის, როგორც ქრისტეს სხეულის, ნაწილნი, გადალახონ სიკვდილი და გაიმარჯვონ ხრწნილებასა და მოკვდავობაზე - „ტყავის სამოზელზე“. ჩვენ მათ ვნათლავთ, რათა, ზრდასთან ერთად დაიწყებს რა მათი გონება ვნებებით დაბინდვას, ჰქონდეთ შესაძლებლობა გადალახონ ვნებები, ახლიდან მიაღწიონ სულის გონიერი ნაწილის გაწმენდას და ქრისტეს მეშვეობით გაიმარჯვონ სიკვდილზე.

ასეთია ნათლობის მოქმედება ჩვილებში (ყრმებში). ზრდასრულებში კი, რომლებიც შესაბამისი მომზადების (კატეხიზაციის) შემდეგ ინათლებიან, ნათლობა მათ გულებს განწმენდს ვნებებისგან, მირონცხებით კი მათ მიენიჭებათ გონების განათლება. ამ ყოველივესთან ერთად, წმ. ნათლისღების მეშეობით ისინი ეკლესიის ნაწილნი ხდებიან და ამით იძენენ ქრისტესთან ერთობის შესაძლებლობას წმინდა ზიარებით, რაც თავის მხრივ, ერთადერთი საშუალებაა სიკვდილზე გამარჯვებისა და განღმრთობისა. ამრიგად, როგორც ჩვილთა, ისე ზრდასრულთა ნათლობის მთავარი მიზანი არის განღმრთობა, რაც მიიღწევა მხოლოდ ქრისტეში და მის ეკლესიაში.

რამდენადაც ჩვილთა სულის შესახებ საკითხი ძალიან მნიშვნელოვანია, დაე, მომეცეს მე უფლება, რომ თავად წმ. გრიგოლ ნისელის სიტყვა მოვიხმო ამასთან დაკავშირებით: „ჩვილი კი, რომელიც არ არის ბოროტების მცოდნე და არ აქვს რა დაზიანებული სულიერი თვალი, რომელიც (დაზიანების შემთხვევაში)  ხელს შეუშლიდა სინათლესთან თანაზიარებაში, ცხოვრობს ბუნებრივი ცხოვრებით. მას არ აქვს საჭიროება იმისა, რომ განიწმინდოს ჯანმრთელობისათვის, რამდენადაც დასაწყისში (შობიდან) მას არ ჰქონია სულში სნეულებანი“. ამგვარად, ჩვილთა გონება შეუბღალავია, მას არ აქვს სნეულებანი, იგი სიჯანსაღით განსხვავდება და იმყოფება თავის ბუნებრივ მდგომარეობაში. ამიტომაც, ჩვილებს არანაირი დაბრკოლება არ აქვთ იმისათვის, რომ  ღვთაებრივ ნათელს ეზიარონ.

იმის ასახსნელად, თუ რა ხდება იმ მომავალ ცხოვრებაში, რომელიც წინ გველის, წმ. გრიგოლ ნისელს მუდამ აწმყოდან მოჰყავს მაგალითები. ასე, მაგალითად: ის განიხილავს შემდეგ ანალოგიას აწმყოსა და მომავალი ცხოვრების სახეთა შორის. ჩვილები, როგორც დასაწყისში იკვებებიან ძუძუთი და იღებენ რძეს, შემდეგ კი (ზრდასთან ერთად), მათი ზრდისა და ასაკის შესაბამისად, აგემოვნებენ სხვადასხვა საკვებსაც, მსგავსადვეა სულთან მიმართებითაც. ამასთან დაკავშიებით, საუბრობს მოციქული პავლეც. იგი დასაწყისში კორინთოელებს სულიერი რძით კვებავდა (1 კორ. 3: 2) და მხოლოდ ამის შემდეგ მათ, რომლებმაც მიაღწიეს სულიერ ასაკთა სისრულეს, აძლევდა უფრო „მტკიცე“ საზრდოს.

ერთ-ერთი განსხვავება ჩვილსა და ზრდასრულს შორის არის ის, თუ რა ანიჭებს მათ სიამოვნებას. ზრდასრული სიამოვნებას განიცდის საკუთარი წარმატებებისგან, საზოგადოებრივი აღიარებისგან, საჩუქრებისგან, მიღებული პატივისგან, ოჯახური ცხოვრებისაგან, გართობისგან, სანახაობებისგან, ნადირობისგან და ა. შ. ხოლო ჩვილი კმაყოფილდება რძით, ძიძის ზრუნვით, აკვნის დარწევითა და მოგვრილი ტკბილი ძილით.

რაღაც ამგვარი ხდება სულიერი სიკეთეების შემთხვევაშიც, სულიერ ზრდასთან ერთად.  სათნოებებით აღზრდილი სული ღვთაებრივ სიტკბოებას იგემებს იმის შესაბამისად, თუ სულმა რა მიდრეკილებები შეიძინა ამ ცხოვრებაში. ხოლო ის სული, რომელსაც თუმცა არ უგემია სათნოება, მაგრამ ამავე დროს, არც ბოროტებით დაავადებულა, ასევე, შემძლეა, ეზიაროს ამ სიკეთეს იმ საზომით, რა საზომითაც დაიტევს მას და იქნება არსებულის ჭვრეტით განმტკიცებული.

და მიუხედავად იმისა, რომ ჩვილნი (ყრმანი) გამოუცდელნი არიან ბოროტთან ბრძოლაში,  ისინი, არიან რა განმტკიცებულნი ღვთის ჭვრეტითა და იღებენ ღვთის მადლისმიერ შემწეობას, ეზიარებიან ღვთაებრივ ნათელსა და ცოდნას. ასევე, ისინი წარემატებიან ცოდნის სისრულეში, რა თქმა უნდა - ღვთის ჭვრეტის მეშეობით. მაშასადამე, ღმერთი ეცხადება ყველას და საკუთარ თავს ამეცნებინებს იმ საზომით, რა საზომითაც შეუძლიათ შემეცნება მის მიმღებელთ.

წმ. გრიგოლ ნისელის აზრი მდგმოარეობს იმაში, რომ სული თავისი ბუებით ისწრაფვის სიკეთისკენ და ღვთაებრივ  ნათელთან ზიარებისკენ. ადამიანი ღვთის მადლსა და სიმდიდრეს იღებს თავისი დამტევნელობის შესაბამისად. და ეს მიმღეობა პირდაპირ არ არის დამოკიდებული ადამიანის ხორციელ ასაკზე, ან ჩადენილი კეთილი საქმეების რაოდენობის ქონა-არქონაზე. სწორედ, ასეთი პერსპექტივით უნდა განვიხილოთ ადამიანის მომავალი მდგომარეობა და არ უნდა ამოვდიოდეთ ზრდასრული ადამიანის სათნოებითი ცხოვრებისა და ჩვილის ცხოვრების შედარებიდან. ამ სახით შემდარებელი, თავად არ არის ზრდასრული, რამეთუ ასეთი მსჯელობით იგი წარმოაჩენს, რომ ვერ აზროვნებს თეოლოგიურად და ვერ გამოაქვს შესაბამისი დასკვნები.

მეოთხე

და მაინც, რატომ უშვებს უფალი ჩვილის ასეთ ასაკში გარდაცვალებას? გაკეთდა რა წინასწარი ანალიზი ხსენებულ საკითხზე და წარმოჩნდა ის, რომ ჩვენ მიერ მიწაზე განვლილი წლები, დიდ როლს  არ თამაშობენ ღვთაებრივ ნათელთან ზიარების საქმეში, წმ. გრიგოლი თემის განვითარებისას ჩერდება ერთ საკითხზე, კერძოდ იმაზე, თუ რატომ უშვებს უფალი ჩვილების ამქვეყნიდან ასე სწრაფად გაყვანას.

პასუხობს რა ამ კითხვას, იგი დასაწყისშივე აღნიშნავს, რომ დანაშაული, რომელსაც ქალები სჩადიან უკანონოდ ჩასახული და გაჩენილი ჩვილების მკვლელობით, არ შეიძლება ღმერთზე იქნეს მიწერილი. ხოლო ის შემთხვევები, როდესაც ჩვილები, მიუხედავად მშობელთა ზრუნვისა და ლოცვისა, მაინც ტოვებენ ამ ქვეყანას გარკვეული სნეულების მიზეზით, ჩვენ ეს უნდა დავინახოთ ღვთის განგების პრიზმიდან. რამეთუ მოქმედი განგებულება მდგომარეობს არა უბრალოდ იმაში, რომ აწ უკვე შემთხვეული ვნება იკურნება, არამედ იმაში, რომ ადამიანი დაცული ხდება, იგემოს ის ვნებები, რომლებიც შესაძლებელი იყო მათ მომავალში განეცადათ. მომავლის მცოდნე ღმერთი, ბუნებრივია არ დაუშვებდა იმ ჩვილის ზრდასრულობას, რომელიც მომავალში ბოროტებაში განმტკიცებოდა.  ანუ მსგავს შემთხვევებში ღმერთი ამ მიზეზით არ აძლევს ჩვილს ამქვეყანაზე სიცოცხლის ნებას, რამეთუ ხედავს  მის ბოროტ მომავლს.  და ამას უფალი აკეთებს რა თავისი კაცთმოყვარეობით, იგი ჩვილს არაფერს არ ართმევს იმ მომავალი სიკეთეებიდან, რაც ჩვენ უკვე ზემოთაც აღვნიშნეთ.

ეს მაგალითი ვრცელდება ადამიანურ ცხოვრებაზე. ტრაპეზი - ეს არის სწორედ ადამიანური ცოხვრება,  რომელიც  სავსეა ნაირ-ნაირი საჭმელებით, მაგრამ ყველაფერი თაფლივით ტკბილი როდია;  მასში არის თავისებური სიმწარეც, როგორც მაგალითად მარილი ან ძმარი, ანუ სხვადასხვა სახის უსიამოვნებები, რომლებიც ადამიანის არსებობას ართულებენ. ერთი სახის საჭმელი იწვევს აღგზნებულობას, მეორე - გონების დაბნელებას, მესამე - ზიზღს. ზედამხედველი კი, რომელიც არის ღმერთი, ტრაპეზიდან გაჰყავს ის, ვინც თავს ღირსეულად წარმოაჩენდა, რათა შემდგომში არ გაუთანაბრდეს მათ, რომლებიც ჭარბი გემოთმოყვარეობის გამო მიეცნენ უზომო ნაყროვანებას. ღვთაებრივი განგებულება ასე კურნავს სნეულებებს მათ წარმოქმნამდე. რამდენადაც უფალმა თავის წინასწარმცოდნეობის ძალით უწყის, რომ ახალშობილი, როდესაც გაიზრდება, ჩაეფლობა ბოროტებაში, იგი მას განაშორებს ამცხოვრებისეულ ტრაპეზს, რათა არ მიეცეს დამღუპველ  გემოთმოყვარებას.  და ჩვენ ამაში ღვთის ზრუნვასა და კაცთმოყვარებას ვჭვრეტთ.

იმისთვის, რომ ღვთის ეს კეთილგანგებულებითი აქტი უფრო გასაგები გახდეს,  წმ. გრიგოლ ნისელი იყენებს შესანიშნავ და გასაგებ მაგალითს. დავუშვათ, რომ დგას მდიდრულად გაწყობილი მაგიდა ნაირნაირი გემრიელი საჭმელებით. დავუშვათ, ასევე, რომ იქ დგას ადამიანი, რომელმაც, ერთი მხრივ, იცის თითოეული დელიკატესის თვისება და შემადგენლობა, ანუ ის, თუ რომელია მავნე და რომელია სასარგებლო და, მეორე მხრივ - ყველა თანამეინახის ჯანმრთელობა. კვლავაც, დავუშვათ, რომ ეს ადამიანი, რომლემაც ყოველივე უწყის სუფრაზე დაგებულ საჭმლებზე, აქვს აბსოლუტური უფლება იმის განკარგვისა, თუ ვის მისცეს ამა თუ იმ საჭმლის ჭამის უფლება და ვის - არა, რათა ყოველმა თანამეინახემ იხმიოს მხოლოდ ის, რაც უფრო სასარგებლოა მისი ორგანიზმისთვის. თვალსაჩინოა, რომ ამ შემთხვევაში არც სნეული არ იქნება განაწყენებული და არც ჯანმრთელი მივა იმ მდგომარეობამდე, რომ საკვები შეზიზღდეს მისი გადამეტებული მიღებთ, რადგან თუ ზედამხედველი შეხედავს, რომ ვინმე ზედმეტად დანაყრდა ან დაითვრა, იგი ბრძანებს მათი ამ ადგილიდან გაგდებას. ხდება ხოლმე, რომ ადამიანი, რომელსაც განუტევებენ, აღდგება მისი ზედამხედველის წინააღმდეგ  და მას განიკითხავს იმის გამო, რომ იგი თითქოს შურის მიზეზით იქნა ჩამოცილებული ამ სიკეთეებს. მაგრამ თუ ის ყურადღებით დააკვირდება დარჩენილ თანამეინახეებს და ნახავს იმას, თუ როგორ იტანჯებიან ისინი სიმთვრალითა და გაძღომით გამოწვეული თავის ტკივილითა და გულის რევით, მაშინ რაღა თქმა უნდა, ეს უკანასკნელი ზედამხედველის მადლიერი იქნება იმისთვის, რომ მან იგი იმ სიმწარეს გადაარჩინა, რაც თან ახლდა თავშეუკავბლობას.

მეხუთე

მეხუთე მეოთხეს გაგრძელებაა. ეს საკითხი არის იმის შესახებ, თუ ღმერთი რატომ გამოარჩევს ერთმანეთისგან ადამიანთ, ანუ რატომ ხდება, რომ მას ერთი ადამიანი გაჰყავს დროზეადრე, მეორეს კი უფლებას რთავს იცხოვროს და ბოროტებაში ჩაეფლოს იმ დონემდე, რომ გვეთქვა - უკეთესი იქნებოდა არ დაიბადებულიყო. ჭეშმარიტად, რატომ ხდება, რომ ჩვილი განგებულებითად გადის ამ სოფლიდან მაშინ, როდესაც მისი მამა სიცოცხლის ბოლომდე ამასოფლიურ ტრაპეზზე რჩება, მის თანამეინახესთან ერთად, რათა ბოლომდე ჩაეფლოს ნაყროვანებისა და თრობის მორევში?

სანამ პასუხს გასცემდეს, წმ. გრიგოლ ნისელი შენიშნავს, რომ სიტყვა, რომლის წარმოთქმასაც ის აპირებს, უფრო მეტად მიემართება ღვთისადმი მადლიერებს და კეთილი სულისკვეთების მქონეთ. გარდა ამისა, იგი გვახსენებს იმასაც, რომ განხილული საკითხები საიდუმლოებაა, კაცობრივი ლოგიკისთვის მიუღწეველია, რამეთუ ღვთის „ლოგიკა“ განსხვავდება ადამიანურისგან.

წმინდა გრიგორი მტკიცედ დგას იმ აზრზე, რომ ღმერთი შემთხვევითა და უმიზეზოდ არაფერს არ უშვებს და არ აკეთებს. ღმერთი არის ლოგოსი (სიტყვა), სიბრძნე, სათნოება, ჭეშმარიტება და იგი არასოდეს არ იმოქმედებს იმას, რაც დაკავშირებული არაა სათნოებასა და ჭეშმარიტებასთან და, შესაბამისად, იგი უშვბს მხოლოდ იმას, რაც ამ უკანასკნელთანაა კავშირში. ამგვარად, იგი ზოგჯერ უშვებს, რომ ჩვილნი დროზეადრე გავიდნენ ამასოფლიდან, ხოლო ზოგჯერ კი, თუ უფალს სხვა მიზანი აქვს, მაშინ, შესაბამისად, სხვა რა იქნება დაშვებული.

და საკუთრივ, არსებობა ბოროტი ადამიანებისა ამ ცხოვრებაში დაშვებულია ღვთისაგან, რათა ამისაგანაც გარკვეული სარგებელი იყოს. წმ. გიროგოლს მოჰყავს რა ისრაელის მაგალითი, ამბობს, რომ ღმერთმა დაუშვა ეგვიპტელი ტირანის არსებობა, რათა დაესაჯა ისრაელიანები. შემდეგ კი, ისრაელი განაშორა ეგვიპტეს, რათა არ მიმსგავსებოდნენ ისინი ეგვიპტელებს და არ გადმოეღოთ მათი ჩვეულებები. რამეთუ ჩაქუჩის შეუჩერებელ რტყმასაც შეუძლია, რომ, თვით ყველაზე უდნობი მეტალიც, საბოლოოდ, რაიმე სასარგებლო იარაღად აქციოს.

შემდეგ წმ. გრიგოლი განიხილავს ერთ არამართებულ დასკვნას. ზოგიერთები - ამბობს იგი - ჭვრეტენ გარკვეულ უსამართლობას იმაში,  რომ ამ ცხოვრებაში ყველა ბოროტი როდი იგემებს თავიანთი მზაკვარი საქმეების მწარე ნაყოფებს და რომ არც ყველა სათნოებით მოსილი ადამიანი სარგებელობს თავიანთი აღსრულებიული სიკეთეებით. ამაზე წმ. გრიგლი პასუხობს, რომ სათნოებამოსილი ადამიანები ინეტარებენ და სრულად გაიხარებენ საუკუნო სიცოცხლეში, განსაკუთრებით იმით, რომ იხილავენ როგორი ტანჯვა ახლავს ვნებებით მცხოვრებთა ხვედრს. ეს სულაც არ ნიშნავს იმას, რომ მათთვის სიხარული იქნება ვინმეს ტანჯვა, არამედ იმას, რომ, განიცდიან რა სათნოებაში მყოფობის ნეტარებას  და ამას შეადარებენ ცოდვისა და ვნებების ნაყოფად მოწეულ ტანჯვას, ცხონებისთვის უფლის მადლიერნი იქნებიან.

ამგვარად, თუ ჩვილნი დროზეადრე (უასაკოდ) წარიტაცებიან, ეს ხდება ღვთის განგებულებით, რათა ისინი უარეს ბოროტებაში არ ჩაცვივდნენ. და თუ ამ სოფელში დარჩენილთაგან ზოგიერთი ხდება ბოროტი, ამისი ახსნა საჭიროა შემდეგი სხვა მიზეზებით, რომლებიც დაფარულია ღვთის სიბრძნითა და განგებულებით. რა თქმა უნდა, ამისაგანაც იქნება გარკვეული სარგებელი, რამეთუ ღმერთი არასოდეს არაფერს იქმს უმიზეზოდ და უმიზნოდ.

საერთო ჯამში, უასაკოდ მოწყვეტილ ჩვილთა საიქიო ხვედრზე უნდა დავასკვნათ შემდეგი: ერთი მხრივ, ისინი არ იმყოფებიან ტანჯულ მდგომარეობაში, მაგრამ, მეორე მხრივ, ისინი არც იმათ უტოლდებიან, რომლებმაც იღვაწეს, რათა თავი განეწმინდათ სხვადასხვა საათნოებათა მოხვეჭით. ამასთან ერთად, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ღმერთთან მიახლება და მის ხელთუქმნელ ნათელთან ზიარება არის ადამიანის სულის ბუნებრივი მდგომარეობა. ჩვილები კი ამ სიკეთეს არ მოაკლდებიან, რამეთუ ღვთაებრივი მადლის ძალით ისინი შემძლენი იქბებიან გ ა ნ ღ მ რ თ ო ბ ი ს ა.

თარგმანი : მიქაელ მთაწმინდელი 

პირველმშობელთა ( პირველქმნილი ) ცოდვა და სიკვდილი.

გთავაზობთ მიტროპოლიტ იეროთეოს ვლახოსის საინტერესო ნაშრომს ძალიან მნიშვნელოვან საკითხზე, რაც არის ე.წ პირველქმნილი ცოდვა და მასთან დაკავშირებული შედეგები .

სიკვდილზე და პირველქმნილ (პირველმშობელთა)  ცოდვაზე (შეცოდებაზე მ.მ)  საუბრისას, ჩვენ არ ვგულისხმობთ  იმას რომ სიკვდილი თითქოს ბუნებრივი მდგომარეობაა ადამიანის ბუნებისა, რომელიც წინ უსწრებდა  პირველმშობელთა შეცოდებას. პირიქით, სიკვდილი დაკავშირებულია პირველმშობელ ადამთან, როგორც  მიზეზთან. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მომენტია  და აუცილებელია ხაზგასხმული იყოს: სიკვდილი ონტოლოგიურად (თავდაპირველად, წარმომავლობითად მ.მ) არ იყო ადამიანისთვის ბუნებრივი მოვლენა, ის ადამიანის ბუნებაში [ამ  ყოფიერებაში] ცოდვის შედეგად შემოიჭრა და შესაბამისად მოქმედებს მასში, როგორც პარაზიტი.
წმინდა წერილში მრავალგზის მეორდება ის აზრი, რომ ღმერთს არ შეუქმნია სიკვდილი არამედ ის [სიკვდილი] სამყაროში ადამის ცოდვით შემოვიდა. მე მსურს მოვიყვანო აქ ბიბლიიდან ორი მონაკვეთი ამასთან დაკავშირებით.
პირველი, ძველი აღთქმიდან: ,,13. რადგან სიკვდილი ღმერთს არ შეუქმნია და არც ცოცხალთა დაღუპვით ხარობს; 14. რადგან არსებობისთვის შექმნა ყოველივე და მაცოცხლებელია სამყაროს ყოველი ქმნილება; არ არის მათ შორის დამღუპველი წამალი და არც ჯოჯოხეთის სუფევაა დედამიწაზე. 15. რადგან უკვდავია სამართლიანობა.“ (სიბრძნ. 1 : 13-15). შეუძლებელია, რომ ბოროტებას მისი საწყისი ღმერთში ჰქონდეს, რამეთუ ღმერთი - სიკეთეა. მას არ შეუქმნია ადამიანი იმისთვის, რომ ის მოკვდეს, მაგრამ როგორც წმინდა მამათა სწავლებიდან ჩანს, ღმერთმა შექმნა ადამიანი არა მოკვდავად აუცილებლობის პრინციპით, არამედ უკვდავად, თუმცა მასზე [ადამზე] იყო სრულიად დამოკიდებული იგი უკვდავი შეიქმნებოდა თუ მოკვდავი.
მეორე მონაკვეთს კი წარმოადგენს პავლე მოციქულის ეპისტოლე რომალებისადმი : ,,12. ვინაიდან როგორც ერთი კაცის მიერ შემოვიდა ცოდვა ამ ქვეყნად, ცოდვის მიერ კი - სიკვდილი, ისე სიკვდილიც გადავიდა ყველა კაცში, რადგანაც ყველამ სცოდა. 13. რადგან ცოდვა რჯულამდეც იყო ქვეყნად, მაგრამ თუ რჯული არ არის, ცოდვა არ შეირაცხება. 14. თუმცა ადამიდან მოსემდე სიკვდილი სუფევდა მათზეც, რომელთაც ადამივით არ შეუცოდავთ, ვინც არის მომავლის ხატი“(რომ. 5). ამ მონაკვეთიდან ჩანს, რომ სიკვდილი შემოხრწნილი რამ არის, რომ ის ადამიანის ბუნების პარაზიტია, რომელიც შედეგი და ნაყოფია ადამის ცოდვისა. ამგვარად, სიკვდილი შემოიჭრა ადამიანის ბუნებაში და მისი მეშვეობით ყველა ქმნილებაში.
ცოდვა, რომლის შედეგადაც სიკვილი წარმოიშვა - არის ადამის დაცემა სამოთხის ნეტარებაში. ღმერთმა, ერთი მხრივ მისცა რა ადამიანს მცნება არ ეჭამა აკრძალული ხილისგან, იმავდროულად იგი გააფრთხილა:  ,,როგორც კი შეჭამ, მოკვდებით“ ( დაბად. 2:17). და ჭეშმარიტად, ამ ცოდვის ჩადენის  შემდეგ სიკვდილი შემოიჭრა ადამიანის ბუნებაში; ჯერ სულიერი სახით, რაც მდგომარეობს ადამიანის სულის კავშირის გაწყვეტას ღმერთთან და შემდეგ ხორციელადაც რაც გამოიხატება სულისა და ხორცის გაყრაში. ცოდვით დაცემის დროს ადამმა სიკვდილი ჯერ სულიერად განიცადა, ხოლო შემდეგ [გარკვეული პერიოდის შემდეგ] ხორციელადაც მოკვდა.
მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ სიკვდილის ამგვარი აღქმა არებობს წმ. წერილში და წმ. მამათა სწავლებაც ამ მიმართულებით ვითარდება, დასავლური ღვთისმეტყველება რომელზეც ქვემოთ ვიმსჯელებთ, ამ საკითხს სხვა სახით განიხილავს. დასავლური ღვთისმეტყველება თვლის, რომ სიკვდილი - ეს არის ღვთის სასჯელი ადამიანის დანაშაულზე, ხოლო სიკვდილის მემკვიდრეობა კაცთა მოდგმაში - ეს არის დანაშაულის მემკვიდრეობა. მამა იოანე რომანიდისმა მის საკმაოდ ორიგინალურ და საინტერესო ნაშრომში, უარყო [გაამტყუნა] დასავლური ღვთისმეტყველების ამგვარი ხედვა ამ საკითხზე და გადმოგვცა წმ. მამებისეული სწავლება ამასთან დაკავშირებით [1].
დასავლელი ღვთსმეტყველები, რომლებიც არიან (იყვნენ მ.მ) ნეტარი ავგუსტინეს საღვთისმეტყველო დებულებების გავლენის ქვეშ, სიკვდილს განიხილავენ როგორც ღმერთის განაჩენს ცოდვილი კაცობრიობის მიმართ, რომ თითქოს  კაცობრიობა არის დამნაშავე ადამის შეცოდებაში და შესაბამისად იმსახურებს სიკვდილით დასჯას. ზოგიერთი პროტესტანტი ღვთისმეტყველი კი სიკვდილს როგორც ბუნებრივ მდგომარეობას ისე განიხილავს. ამგვარად, მათი ასეთი შეხედულებების კვალობაზე ისინი უნდა მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ ადამის [კაცობრიობის] სიკვდილში დამნაშავეა ღმერთი [2].
მსგავს შეხედულებებთან განუყოფლად არის დაკავშირებული ის თეორიაც, რომლის მიხედვითაც ეშმაკი არის ღვთის იარაღი, რომელიც ღვთის სასჯელს აღასრულებს ადამიანთა მოდგმაზე. ბუნებრივია, რომ ამგვარი დასავლური საღვთისმეტყველო შეხედულებების კვალობაზე, შეუძლებელია სწორად იყოს განმარტებული ქრისტეს განკაცების მიზანდასახულობა, რომელიც გახდა ეშმაკისა და სიკვდილის მეუფების განმაქარვებელი, (ებრ. 2:14). და ასევე ვერც მთლიანად საეკლესიო საიდუმლოებები და ეკლესიური ცხოვრება იქნება სწორად გაგებული.
როგორც ჩვენ ზემოთ ვახსენეთ, წმ. მამათა სწავლებებიდან ცხადია, რომ სიკვდილი - ეს არა ღვთის სასჯელი, არამედ ნაყოფი და შედეგია ადამის ცოდვით დაცემისა. ,,სიკვდილის“ განსაზღვრების ქვეშ, ჩვენ ვგულისხმობთ ადამიანის ღმერთისაგან დაშორებას მასთან ცოცხალი კავშირის გაწყვეტის გზით, რამეთუ სწორედაც ღმერთია ჭეშმარიტი სიცოცხლე. ამგვარად, განშორდა რა ადამი ჭეშმარიტ სიცოცხლეს - ღმერთს,  გახდა სიკვდილისაგან მოწყვლადი. ამგვარი გაგებით, ეშმაკი იყო ის პირველი არსება, რომელმაც განიცადა სიკვდილი. ,,ეს მოკვდავობა პირველად ეშმაკმა განიცადა, როგორც ღვთისაგან სამართლიანად დატევებულმა დაუმორჩილებლობისთვის“ - ამბობს წმ. გრიგოლ პალამა. ეშმაკი მოკვდა და საკუთარი მოკვდავობა გადასცა ადამიანსაც, რომელმაც ყურად იღო რა ეშმაკის შეგონება, არ დაემორჩილა ღმერთს და შედეგად დაკარგა საღვთო მადლი [3].
ღირსი მაქსიმე აღმსარებელი ამბობდა რომ როდესაც ჩვენ ვეხებით სიკვდილის ცნებას , უმთავრესად ვგულისხმობთ ღვთისაგან განშორებას. ეს განშორება ცოდვის მეშვეობით ხდება და ამგვარად სიკვდილის ფესვი სწორედაც რომ ცოდვაში [შეცოდებაში] ძევს. ადამიანის მიერ  ღვთის მცნების დარღვევის შედეგად  და შესაბამისად ღვთისაგან განშორების შედეგად ,,თან დაერთო კიდეც აუცილებლობის გზით ხორციელი სიკვდილიც“ [4].
იმავე კალაპოტში ავითარებს სწავლებას წმ. იოანე დამასკელიც, რომელიც ხაზგასმით ამბობს რომ ყოველი ადამიანის დაბადება ღვთისაგან მომდინარეობს, ხოლო ხრწნადობა და მისი შედეგი, რომლის ერთ-ერთი გამოვლინებაც სიკვდილია, წარმოიშვა ჩვენი საკუთარი ბოროტებისაგან. ,,სიკვდილის წარმოიშვა ადამიანისაგან, ანუ ადამის შეცოდებისაგან, ისევე, როგორც ყველა სხვა სასჯელი“. ამგვარად, ადამიანის შექმნა არის ღვთის შემოქმედებითი ძალის საქმე, მყოფობა - მისი მპყრობელური ძალისა და ენერგიისა, ხოლო წარმართვა და განმგებლობა - მისი ყოვლისშემძლეობითი განგებულებისა. სიკვდილი კი არის შედეგი ჩვენი საკუთარი,  ნებელობითი ბოროტმოქმედებისა და არა სასჯელი ან ღვთის მოქმედება [5].
სიკვდილი, წმ. იოანე დამასკელის თანახმად, შემოიჭრა სამყაროში ,,მსგავსად  ველური და მძვინვარე მხეცისა, რომელიც სტანჯავს ადამიანურ სიცოცხლეს“ [6]. ეს მშვენიერი სახე ზუსტად გადმოსცემს სინამდვილეს. სიკვდილი უთანაბრდება ველურ და მძვინვარე მხეცს, რომელიც სტანჯავს და ანადგურებს ადამიანურ სიცოცხლეს და სინამდვილეში, ჩვენ ყველანი ვიგემებთ ხოლმე ამ ტანჯვას მაშინ, როდესაც ვკარგავთ ხოლმე ჩვენთვის საყვარელ ადამიანებს.
წმ. გრიგოლ პალამა, რომლის მთავარი იდეა ჩვენ ზემოთ უკვე ვახსენეთ, ცოდვასა და სიკვდილზე ძალიან მკაფიოდ საუბრობს. როდესაც ევამ მოუსმინა მზაკვარი ეშმაკის შეგონებას, მან ,,იხილა ნაყოფი,  მიეცა ვნებას, იხმია, მოკვდა, ქმარიც მიიზიდა მისკენ და გახადა თანამოზიარე ცოდვისა და დაცემისა „[7].
ბუნებრივია, როდესაც ვამბობთ, რომ ადამი მოკვდა, ჩვენ ამაში არ ვგულისხმობთ იმას, რომ თითქოს ადამიანური ბუნება სრულიად განადგურდა. ჩვენ გვაქვს მხედველობაში ის, რომ თავდაპირველად ადამიანმა განიცადა სულიერი სიკვდილი და ამის შედეგად სხეულებრივი სიკვდილიც იმგვარად, რომ იგი არ გამქრალა არაყოფიერებაში. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანი ღვთისაგან განშორებით განიცდის უმძიმეს შედეგებს, ის მაინც არ განქარდება სრულიად.  ამაზე საინტერესოდ საუბრობს წმ. მაკარი ეგვიპტელი: ,,ჩვენ არ ვამბობთ, რომ ის (ადამიანი მ.მ) სრულიად დაიღუპა, გაქრა და მოკვდა; ის მოკვდა ღვთისთვის, მაგრამ ცოცხლობს საკუთარი ბუნებისთვის“ [8].
შემდგომად ცოდვით დაცემისა ღმერთმა, მისი დიდი სიყვარულისა და მოწყალების გამო ადამიანი ,,ტყავის სამოსლით“ შემოსა (შესაქმ. 3:21). როგორც ჩვენ წმ. მამათა სწავლებიდან ვიგებთ, ეს ,,ტყავის სამოსელი“ არის ხწრნადობა და მოკვადობა, რომელიც ადამიანის სხეულში (ბუნებაში მ.მ) ცოდვის შედეგად შემოვიდა. ხრწნადობა - ეს სნეულება, უძლურება და ტრაგედიაა კაცობრივი სიცოცხლისა, ეს არის საშუალება, რომლის მეშვეობითაც ადამიანი ისახება დედის წიაღში და იბადება ამ სოფელში და ბოლოს კვდება [9]. ნამდვილად, ადამიანის მთელი ცხოვრება - ეს არის მოკვდავობის თანმიმდევრული ჯაჭვი, უფრო სწორად ერთი  ხანგრძლივი სიკვდილი . [10].
ზემორე ნათქვამთა საფუძველზე უკვე ცხადი ხდება, რომ დამნაშავე ადამიანის სიკვდილში არა ღმერთია, არამედ  ცოდვა, რომელიც ჩადენილი იქნა სამოთხეში ჩვენს პირველმშობელთა მიერ - თავისუფალი არჩევანით და გადაწყვეტილებით. უფრო მეტიც, როგორც წმ. მამათა სწავლებიდან ვიგებთ, ღმერთმა  თავისი დიდი კაცთმოყვარეობით დაუშვა, რომ სიკვდილი შესულიყო ადამიანის ბუნებაში.
ამ მიზეზით, ჩვენ პირველ რიგში აღვნიშნავთ იმას, რომ ადამი შესაძლოა მეყვსეულად მომკვდარიყო მაშინაც, როდესაც შესცოდა, მაგრამ ღმერთმა მას უფლება მისცა ცოდვით დაცემის შემდგომ სიცოცხლისა. ,,დაუტოვა რა სინანულის შესაძლებლობა“ და სულიერი ცხოვრების შესაძლებლობა. [11]. ამგვარად, ყველა უბედურება, რაც დაკავშირებულია ხრწნადობასთან და მოკვდავობასთან. ხდება  მიზეზი იმისათვის, რომ ვისურვოთ ზეციური ცხოვრება და მივაღწიოთ უფალთან ცოცხალ კავშირს.
მეორე მხრივ, ღმერთმა წმ. ბასილი დიდის თანახმად ,,დაუშვა სიკვდილი“ რათა ადამიანი არ დარჩენილიყო საუკუნოდ ცოცხალ მკვდრად [12]. მისი ეს შეხედეულება ეკლესიამ გადმოსცა შენდობის ლოცვაში, რომელსაც ეპისკოპოსი დაკრძალვის წესში კითხულობს. სხვათაშორის იქ  ასეთი რამ არის ნათქვამი: ,,და ამისათვის, ნუ იქნება ბოროტება უკვდავი, კაცთმოყვარებით ბრძანე, და ვითარცა ჩვენი მამების ღმერთმა ღვთაებრივად უბრძანე [სხეულს] განშორება [სულთან]  და მიწასთან შეერთხება ხრწნილების გზით“[13]. ამგვარად, იმისათვის, რომ ბოროტება არ ყოფილიყო უკვდავი და მარადიული, ღმერთმა მისი კაცთმოყვარებით დაუშვა სულისა და ხორცის ერთობის დარღვევა სიკვდილის გზით.
აუცილებელია ასევე ითქვას რამოდენიმე სიტყვა სიკვდილის მემკვიდრეობაზეც, რამდენადაც ამ ასპექტში თვალსაჩინო განსხვავებულობა არსებობს დასავლურ და მართლმადიდებლურ საღვთისმეტყველო ხედვებსა და აღქმებს შორის. დასავლური  ღვთისმეტყველების თანახმად, სიკვდილის მემკვიდრეობითობა - ეს არის ადამის დანაშაულის მემკვიდრეობა და თანაც ისეთი სახით, თითქოს, ყოველმა ადამიანმა მისი სახით შესცოდა, საიდანაც ეგების, რომ ყოველი ადამიანი თავად არის დამნაშავე საკუთარ სიკვდილში. თუმცა, წმ. მამათა სწავლებიდან ცხადია, რომ მემკვიდრეობით გადმოგვეცემა  არა  ადამის დანაშაული, არამედ შედეგი მისი შეცოდებისა, რაც არის ხრწნადობა და მოკვდავობა. ვინაიდან ადამის შეცოდების შედეგად მისი ბუნება დაავადდა და გახდა ხრწნადი. ამდენად ბუნებრივია ის, რომ ყოველი ადამიანი არის რა განუყოფელი ნაწილი მისი ამ დაცემული ბუნებისა, ვერ განერიდება მასზე მოწეულ ხრწნადობასა და მოკვდავობას. ამის გარდა, ხრწნადობითა და მოკვდავობით განუყოფელად დაკავშირებულია ყველა ცოდვა და ვნება. აქედან გამომდინარე , სიკვდილი არის არა მხოლოდ ცოდვის შედეგი , არამედ მისი მიზეზიც . ეს უკანასკნელი იმ გაგებით ითქვა , რომ, ხრწნადობისა და მოკვდავობის მიზეზით , რომელიც ჩვენი პირველმშობლების მიერ გვაქვს  ნამემკვიდრევი, ვითარდება (განვითარდა მ.მ) ყველა სახის ვნება, როგორებიცაა გემოთმოყვარეობა, ვერცხლისმოყვარეობა და დიდებისმოყვარეობა. საერთოდაც, სახელდობრ მოკვდავობის მიზეზით ჩვენ მრავალი სახის ცოდვით ვართ მოცულნი [14].
ამგვარად ,  განვაგდებთ რა ყველა ამ (დასავლურ სქოლასტიკურ მ.მ) დებულებას , ჩვენ შეგვიძლია ვისაუბროთ მემკვიდრეობით მხოლოდ სიკვდილის გადაცემაზე და არა დანაშაულისა , როგორც ამას  ჩვენს მიერ ხსენებული დასავლური ღვთისმეტყველება მოწმობს. აგუსტინემ, რომელმაც უდიდესი გავლენა მოახდინა დასავლურ სქოლასტურ ღვთისმეტყველებაზე და კერძოდ , სიკვდილის მემკვიდრეობითობის სწავლებაზე , ამტკიცებდა , რომ ჩვენ ყველამ ვიმემკვიდრეთ საკუთრივ ცოდვა ადამისა , მაშინ როდესაც წმ. მამათა გადმოცემა და სწავლება ამის საპირისპიროდ ამბობს , რომ ჩვენ ვართ მემკვიდრენი მხოლოდ ცოდვის ( შეცოდების მ.მ ) შედეგისა ანუ ხრწნადობისა და მოკვდავობისა , რომელიც გადმოგვეცემა უშუალოდ ხორციელი დაბადებით . წმ. იოანე ოქროპირის  მიხედვით , ბიოლოგიური ხრწნილების მემკვიდრეობა , რომელიც თვისობრივია ადამის ყველა შთამომავლისათვის არის კანონზომიერი: ,,ისინი [ადამი და ევა]  გახდნენ რა გახრწნადნი, შვილებიც ასეთივე დაჰბადეს’’. ამაზე საუბრობს წმ. კირილე ალექსანდრიელიც : ,, ის [ადამი] დაეცა სიკვდილში და შვა შვილები და ამგვარად ჩვენ , ვიშვით რა ხრწნილებაში, ვართ გახრწნადნი ‘’ [15].  წმ. იოანე ოქროპირი ასევე შენიშნავს , რომ ჩვილები ინათლებიან არა ცოდვათა მისატევებლად , რამეთუ ,,მათ არ აქვთ შეცოდებანი“ , არამედ იმისათვის, რათა მათ მიეცეთ ,,კურთხევა , სიმართლე , შვილობა , მემკვიდრეობა, რათა ისინი იყვნენ ქრისტეს ძმები და მისი ასოები, რაჲთა ეგნენ სულის სავანეებად’’[16].
ქრისტეს განკაცება საჭირო გახდა ცოდვისა და სიკვდილის განქარვებისათვის და ეშაკზე გამარჯვებისათვის . ჭეშმარიტად , ქრისტემ მიიღო ხრწნილებასა და ტანჯვას დაქვემდებარებული სხეული ( ბუნება მ.მ) იმისათვის , რომ გაემარჯვებინა სიკვდილზე . თანაც, მან თავისი ჯვარცმითა და აღდგომით არა მხოლოდ გაიმარჯვა სიკვდილზე საკუთარ თავში, არამედ  თავისთან (ქრისტესთან) შეერთების გზით, ყოველ ადამიანს მიანიჭა შესაძლებლობა სიკვდილზე პიროვნული გამარჯვებისა . სწორედ ამისკენ არის მიმართული ეკლესიის ყველა საიდუმლო . მათი მიზანი ის კი არ არის, რომ თითქოს საიდუმლოებებში მონაწილეობა ადამიანს ათავისუფლებს ე. წ. ფსიქოლოგიური დანაშაულისგან, და არც იმაშია , რომ თითქოს ამგვარი ქმედებით ჩვენ ღმერთს ლმობიერსა და მოწყალეს ვჰყოფთ ადამის შეცოდებით გაბრაზებულს, არამედ იმაში, რომ ამ საიდუმლოებებით ვიმარჯვებთ სიკვდილზე . წმ. ნათლისღების საშუალებით  ჩვენ , მკვდრეთით აღმდგარი მაცხოვრის სხეულის ცოცხალი ნაწილნი ვხდებით, ხოლო ღვთაებრივი ევქარისტიის მეშვეობით, ჩვენ ვიღებთ უკვდავების წამალს საკუთარ წიაღში . და არა მხოლოდ სული უერთდება უფალს , არამედ საკუთრივ სხეულიც , რომელიც შემძლებელია განიცადოს სულიერი გარდაქმნისა და ფერიცვალების ფაქტი . ეს ძალიან კარგად სჩანს წმინდანების განღმრთობილი სხეულის მაგალითიდანაც .
რათქმაუნდა , ღრმა მნიშვნელობა აქვს იმ ფაქტსაც, რომ ნათლობა და ღვთაებრივი ზიარება სიკვდილს არ განაქარვებს ( ამქვეყნიური სიცოცხლის პერსპექტივაში მ.მ) . მოცემულ შემთხვევაში , წმ.მაქსიმე აღმსარებლის მიხედვით , ხდება ისეთივე რამ, რაც მოხდა ქრისტეს ცხოვრებაში. მის უბიწო შობაში სხეულის ხრწნადობა წინასწარ განზრახულობით იქნა დატოვებული , რათა მისი მაცხოვნებელი ვნებების მეშვეობით სიკვდილი დამარცხებულიყო . ასევე მონათლულ ადამიანშიც , ნათლობის შემდგომ რჩება ბუნების ხრწნადობა, მაგრამ არა განკითხვის მიზეზით , არამედ როგორც საშუალება ცოდვის განქარვებისათვის . [17]. ნათლობაში ადამიანს ეძლევა საშუალება თავისუფალი ნების წყალობით აირჩიოს ცოდვის საპირისპირო რამ , რამეთუ ცოდვა განუყოფლად არის დაკავშირებული სხეულის ხრწნადობასთან და მოკვდავობასთან . ამ აზრით ადამიანის ცხონება - არა მხოლოდ ღვთის მოქმედებაა, არამედ ადამიანის თანამოქმედებაც.

ის ყოველივე, რაც ჩვენ გადმოვეცით ძალიან ცხადად არის ნაჩვენები თავად პავლე მოციქულის მიერ მის ეპისტოლეში რომაელთა მიმართ. ჩვენ არ გვაქვს აქ შესაძლებლობა, რომ  მოვახდინოთ იმის სრული ანალიზი , რასაც მოციქული ამბობს, თუმცა ჩვენ მოკლედ აღვნიშნავთ რამდენიმე მომენტს.
აი ნაწყვეტი , რომელიც ნათელს ჰფენს ჩვენს მიერ განხილულ ჭეშმარიტებას : ,,22. ვინაიდან, როგორც შინაგანი კაცი, ღვთის რჯულით ვტკბები. 23. მაგრამ ჩემს ასოებში სხვა რჯულსა ვხედავ, რომელიც ეურჩება ჩემი გონების რჯულს, და ცოდვის იმ რჯულის ტყვედ მაქცევს, რომელიც არის ჩემს ასოებში. 24. ვაიმე, ბედკრულს! ვინ დამიხსნის სიკვდილის ამ სხეულისაგან? 25. ვმადლობ ღმერთს, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მიერ. ამრიგად, მე, ერთი და იგივე კაცი, გონებით ღვთის რჯულს ვემონები, ხორცით კი - ცოდვის რჯულს’’ (რომ.7).
კონტექსტის ყურადღებით შესწავლა უფლებას გვაძლევს ვიყოთ იმაში დარწმუნებული, რომ მოციქული აქ საუბრობს ძველი აღთქმის ჟამზე , როდესაც ადამიანი საღვთო რჯულის მეშვეობით ცდილობდა ცოდვის კანონისაგან გათავისუფლებას , მაგრამ ამის მიღწევა არ შეეძლო . ეს გათავისუფლება მიიღწევა მხოლოდ განკაცებული ქრისტეს ძალით . აქედან გამომდინარე , მოციქულის ამ სიტყვებში საცნაურდება ძველაღთქმისეული კანონისა და ღვთისგანკაცების ურთიერთმიმართება  და წარმოჩინდება ის, რომ ჩვენ ვცხონდებით არა უბრალოდ რჯულის აღსრულებით , არამედ  ქრისტეს აღდგომის ნაყოფთან პიროვნული  თანაზიარებით .
ასევე , ჩვენს მიერ მოყვანილი ტექსტიდან ნათელი ხდება ისიც, რომ ჩვენი შინაგანი ადამიანი,  ჩვენი გონისმიერი ბუნება , ღვთის რჯულს ემსახურება , მისით ნეტარებს , რაც ნიშნავს შინაგან ლოცვას და გონისმიერ განათლებას . და ჩვენ კარგად ვიცით ისიც , რომ გონიერი ლოცვა ძველი აღთქმის მართლებსაც გააჩნდათ .
მაგრამ , მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი შინაგანი ადამიანი საღვთი რჯულით ნეტარებს , ჩვენ ვგრძნობთ იმასაც, რომ ჩვენს სხეულში ცოდვის რჯულიც მოქმედებს . ცოდვის რჯული - ეს არის ჩვენი ხრწნადობა და მოკვდავობა , რომელიც ვნებასა და მანკიერებას ნაყოფიერ ნიადაგს უქმნის სიცოცხლისთვის .  რამეთუ სნეულებები , ვნება , სიბერე, სიკვდილის მოახლოება - ეს ყოველივე ემსახურება იმას , რომ ჩვენი მშვინვიერი ვნებები თავისი თავისათვის არაბუნებრივ გამოვლინებებს ეძებენ და ეს ყოველივე ხელს აძლევს ეშმაკს, რომ  ჩვენთან  გამუდმებული ომი აწარმოოს . სწორედ ცოდვის რჯულთან განუწყვეტელ ბრძოლასა და დაპირისპირებაში მდგომარეობს წმინდანთა მოწამეობა .  ამიტომ , ზემოთმოყვანილი სიტყვა ნეტარი მოციქულისა - ეს არის გულისმიერი ღაღადება ყველა ძველაღთქმისეული მართლისა , რომლებიც იყვნენ რა სიკვდილის ძალაუფლების ქვეშ , თვით რჯულის დახმარებითაც კი ვერ აღწევდნენ თავისუფლებას :  ,, 24. ვაიმე, ბედკრულს! ვინ დამიხსნის სიკვდილის ამ სხეულისაგან?“(რომ. 7).
ეს გათავისუფლება აღსრულდა ქრისტეს განკაცების წყალობით , მისი ტანჯვისა და აღდგომის წყალობით , რომლის ნაყოფიც ადამიანს შეუძლია ეკლესიაში იხმიოს ქრისტეს სხეულის ზიარებით. აქედან წარმოიშვება გულისმიერი საჭიროება ღვთისადმი მოუკლებელი მადლიერებისა . ადამიანი ნელ-ნელა გამოცდილებით შეიცნობს იმას, რომ ,, 3. რაკი ხორცისგან დაუძლურებულმა რჯულმა მეტი ვერ შესძლო, ღმერთმა მოავლინა თავისი ძე ცოდვილი ხორცის მსგავსებით და ცოდვისვე გამო, რათა მსჯავრი დაედო ხორციელი ცოდვისთვის’’.(8) ამგვარად ხდება და იწოდება ადამიანი -სულიერად.
დავასრულეთ რა თემა სიკვდილის შესახებ , მოკლედ გავაკეთოთ ერთგვარი შეჯამება . ამგვარად , ღმერთს არ შეუქმნია სიკვდილი, ანუ ადამიანური ბუნება არ იყო შექმნილი მოკვდავად, მაგრამ სიკვდილი, როგორც პარაზიტი შეიჭრა მასში ადამის ცოდვით დაცემის შედეგად . ეს მოხდა ღვთის უდიდესი მოწყალებისა და კაცთმოყვარეობის გამო, რამეთუ სიკვდილის წყალობით ბოროტებას არ შეუძლია იყოს უკვდავი და მარადიული  ადამიანთა შორის, სიკვდილი მემკვიდრეობით მიიღება (გადაეცემა) ადამიანური ბუნების უძლურების გამო, და არა როგორც სასჯელი, თითქოს ღვთის მიერ ამგვარად იყოს განწესებული დამნაშავე კაცობრიობის წინააღმდეგ. საჭირო დროს უფალმა, წარმოგზავნა მისი ძე წუთისოფელში და მისი განკაცების წყალობით ადამიანს მიეცა შესაძლებლობა სიკვდილზე გამარჯვებისა. დასაწყისში საიდუმლოებების მეშვეობით, რომელიც შეაკავშირებს მას ქრისტეს აღდგომილ სხეულთან, ადამიანს ეძლევა საშუალება საკუთარ თავში განაქარვოს სულიერი სიკვდილი, ხოლო ამის შედეგად, მას უკვე  შეუძლია  გათავისუფლდეს ხორციელი სიკვდილისგანაც.

1. იოანე რომანიდისი, პირველმშობელთა ცოდვა , გამომცემლობა " დომოსი", 1989.
2. იქვე, 7-8 გვ.
3. გრიგოლ პალამა, შრომები, 9 ΕΠΕ, გვ. 437
4. მშვენიერებათმოყვარეობა, პაპადიმიტრიუს გამომცემლობა, II ტომი, გვ. 27
5. ნახეთ, წმინდა იოანე დამასკელი, მართლმადიდებლური სწავლების ზედმიწევითი გადმოცემა, М., 1992, გვ. 110
6. იქვე, გვ. 120
7. გრიგოლ პალამა, 10 ΕΠΕ, გვ. 542
8. წმ. მაკარი ეგვიპტელი, ასკეტთა და მღვიძარეთა მშვენიერებათმოყვარეობა, გრიგოლ პალამას მამათა გამოცემა , VII ტომი, გვ. 200
9. ნახეთ, უნეტარესი ნელა, "Ζωον θεούμενον" , გამომცელობა " ეპოპტია", ათენი, 1979, გვ 45 და შემდეგი.
10. გიორგი მანძარიდისი, პალამისეულნი, გამომცემლობა " პურნარა" , თესალონიკი, გვ. 49
11. გრიგოლ პალამა, მშვენიერებათმოყვარეობა, IV ტომი, გვ. 96
12. ნახეთ, ოლიმპიოს პაპადოპულოს- ცანანა : ბასილი დიდის ანთროპოლოგია, საპატრიარქოს მამათა კვლევის ცენტრი, თესალონიკი 1970, გვ.76
13. მცირე ლოცვანი, გამომცემლობა " აპოსტოლიკი დიაკონია" , 1972, გვ. 213
 14. იოანე რომანიდისის, პირველმშობელთა ცოდვის ანალიზი, ასევე უკვე ციტირებულ ნაშრომში გვ. 158 და შემდეგი
 15. თეოდორე ზისი, ადამიანი და სამყარო საღვთო განგებულებაში იოანე ოქროპირის მიხედვით, საპატრიარქოს მამათა კვლევის ცენტრი , თესალონიკი, 1971, გვ. 120, შენიშვნა 7
16. იქვე, გვ. 119
17. მღვდელმონაზონი არტემი რადოსავლიევჩი : გამომხსნელობის საიდუმლო წმინდა მაქსიმე აღმსარებლის მიხედვით, ათენი 1975, გვ.109

ორიგინალი : http://yakov.works/libr_min/03_v/la/hos_02.htm


თარგმანის ავტორი : მიქაელ მთაწმინდელი 

„ჩვენ ეკლესიში მხოლოდ ქრისტეს გულისათვის ვართ“

„ჩვენ ეკლესიში  მხოლოდ ქრისტეს გულისათვის ვართ“

საუბარი დეკანოზ თეოდორე გიგნაძესთან

საბურთალოს ჩვეულებრივ ეზოში, ფანასკერტელის ქუჩაზე, მაინც და მაინც არაფრით გამორჩეული კორპუსების შორის განლაგებულია არც თუ ისე დიდი ხნის წინ აშენებული უფლის ჯვრის ამაღლების სახელობის მართლმადიდებლური ტაძარი ,რომლის წინამძღვარის დეკანოზი თეოდორე გიგნაძე გახლავთ . მამა მამა თეოდორე საქართველოს მართლმადიდებლური ეკლესიის მღვდელმსახურია და  ცნობილია თავისი შთამაგონებელი ქადაგებებით,  რომლებშიც იგი უხმობს ხალხს ილოცონ ყოველდღიურობაში იესოს ლოცვით. მამა თეოდორე გვინაწილებს ეკლესიის მამათა გამოცდილებას და მოწმობას იმის შესახებ, რომ იესოს ლოცვის პრაქტიკაში არ არის არაფერი უცხო და შეუძლებელი აბსოლიტურად ყოველი ქრისტიანისთვის, რომ არ არის აუცილებელი იყო მონაზონი იმისთვის. რომ ივლტოდე ქრისტესთან ერთობისკენ, რომლისკენაც მოწოდებულია ყოველი მონათლული წმ. სამების სახელით, და რომლის მისაღწევად  ერთ-ერთი ძირითადი გზა  არის სწორედ ეს მოკლე ლოცვა.

ჩვენ მოგვეცა საშუალება გვესაუბრა ამ საქართველოში ჭეშმარიტი სულიერი ცხოვრების აღორძინებისთვისმოღვაწე მღვდელთან.საუბრის დროს ჩვენ დავუსვით მას ზოგიერთი კითხვა მართლმადიდებელი ქრისტიანის თანამედროვეობის პირობებში ცხოვრების შესახებ.

- ქრისტიანობის დაწყებიდან გავიდა უკვე ორი ათას წელზე მეტი. იცვლება დროები, ეპოქები, მაგრამ ეკლესია, მაცხოვრის სიტყვით, მყოფობს შეურყევლად ჯოჯოხეთის ბჭეთაგან. მამაო თეოდორე, რა შეიცვალა მორწმუნეთათვის დროის განმავლობაში? და თუ უნდა შეიტანოს თანამედროვე ცხოვრების რეალიებმა რაიმე კორექტივები ქრისტიანის სულიერ ცხოვრებაში?

- არსობრივად მორწმუნენთათვის არაფერი შეცვლილა: ამა სოფლის სული ისევ ებრძვის ქრისტეს და შესაბამისად მის წმინდა ეკლესიას, შიგნით თუ გარეთ; ადამიანები ისევე იბადებიან, იზრდებიან და კვდებიან, როგორც საუკუნების წინ; დღესაც, ისევე როგორც უწინ, ვერავინ ამტკიცებს ღმერთის ვერც არსებობას და ვერც არარსებობას, რამეთუ იგი დროის, სივრცის, მთლიანად ქმნილი სამყაროს და შესაბამისად საბუნებისმეტყველო მეცნიერების და ლოგიკის მიღმაა; რწმენა დღესაც ისევეა ნიჭი, როგორც ეს უწინ იყო და ამას, ანუ იმას რომ რწმენა ნიჭია, ვერანაირი ტექნოლოგიური პროგრესი ვერ შეცვლის;  ქრისტიანობა კვლავ გაუგებარია მათთვის, ვინც ეკლესიის წიაღში რელიგიურ გრძნობებს იკმაყოფილებს და შესაბამისად მხოლოდ გარეგანი სჯულის აღსრულებითაა დაკავებული, ხოლო განკაცებული ძე ღმერთის მიერ მონიჭებულ და პავლე მოციქულის მიერ ნაქადაგებ თავისუფლებას უარყოფს; ქრისტიანობა კვლავ იესუ ქრისტესთან პიროვნულ ერთობაში რეალიზდება, როდესაც ჩვენ მაშვრალნი და ტვირთმძიმენი მასში ვპოვებთ განსვენებას; ქრისტესთან პიროვნული ერთობისათვის კვლავ ხელის შემშლელია პირველმშობელთაგან მემკვიდრეობით მიღებული სიამეთმოყვარეობის, მომხვეჭელობის და პატივმოყვარეობის ვნებები; დღესაც გაუგებარი და მიუწვდომელია ღმერთის კენოზისი, იგივე უკიდურესი სიმდაბლე, ანუ ღმერთის სამყაროში მოვლინება, ტანჯვა, ჯვარცმა და სიკვდილი; და როგორც ყოველთვის, დღესაც ძნელია კაც იესოში პიროვნულად სამყაროს შემოქმედის დანახვა, მისი ერთგული მოწაფეობა, მისდამი მიბაძვა და მიმსგავსება. ერთადერთი რაც ძველი ქრისტიანებისაგან განგვასხვავებს, ეს მისიონერული ენაა, რამეთუ ყველა ეპოქის ადამიანს მისთვის გასაგებად უნდა ესაუბროო. ანუ ცვლილება ესაჭიროებაარა სულიერ ცხოვრებას, არამედ მისიონერულ ენას.

- მამა თეოდორე, თქვენ ბევრს საუბრობთ იესოს ლოცვის აუცილებლობაზე ყველა ქრისტიანებისთვის, მათ შორის ერისკაცებისთვისაც. მაგრამ ძალიან გავრცელებულია აზრი, რომ ეს არის განსაკუთრებული მონაზვნური პრაქტიკა, რომელიც არ ეხამება ამქვეყნიურ ამაოებას. რა კომენტარი შეგიძლიათ გაუკეთოთ ამ პოზიციას?

- რას ნიშნავს, რომ ქრისტიანები ვართ? ჩვენ არ ვართ უბრალოდ მორწმუნენი და რელიგიურნი, ანუ ღმრთის არსებობაში დარწმუნებულნი და ღმრთის გულის მოსაგებად გარკვეული წესების შემსრულებელნი. ქრისტიანები ვართ, ვინც ვიცით, რომ ღმერთი ადამიანად მოვიდა, ჩვენ ის დავინახეთ (გულის თვალით) და მადლმა განგვიცხადა (მათ.16,17), რომ ჩვენს წინაშეა ის, ვინც სამყარო და ჩვენ შეგვქმნა, ვის მიერაც არსებობს ყოველი არსებული, მისით ფეთქავს ჩვენი და ჩვენი ახლობლების გული, იგია ყველაფრის საფუძველი. (იოან.1,3-4).ყოველივე ამის დანახვის მერე ჩვენ არ შეგვიძლია მას მუდამ არ ვხედავდეთ, მისკენ ზურგით დავდგეთ, ცოტა ხნით დავშორდეთ და ჩვენი საქმეები ვაკეთოთ (ჩვენი საქმეებიც მის ხელშია). გარდა ამგვარი პრაგმატული მიდგომისა, იგი ჩვენ გულს სიყვარულით ეხება (გამოცხ.3,20) ჭეშმარიტ სიცოცხლეს (იოან.10,28) და ბედნიერებას (მათ.11,6) გვაგრძნობინებს. ამასთან ერთად, ლიტურღიკულ მსახურებაში თავის თავს გვაძლევს, თავის ორგანულ ნაწილად გვხვდის (იოან.6,51) და მადლიერებითი, ანუ ევქარისტიული ცხოვრებისა და მსახურებისათვის განგვაწყობს. ანუ ჩვენ,  რელიგიურობის გამო კი არ ვართ ქრისტიანები, არამედ იმიტომ, რომ ქრისტესთან ყოფნა გვსურს, მასთან ერთობაში, მისდამი მიმდევრობით, მოწაფეობით, მეგობრობით და ძმობით ვრეალიზდებით, როგორც ღმრთის ხატნი და მსგავსნი, როგორც ზეცის მოქალაქენი და ძეციური მამის  შვილნი. ამის მერე რატომ უნდა გაჩნდეს უცნაური კითხვა: „შეიძლება ერისკაცებმა იესუს ლოცვით ილოცონ?“ ეს ლოცვა ხომ სულ ქრისტესთან მყოფობის (1თეს.4,17), მისი დანახვის და გაყოლის (მარკ.10,47-52) მცდელობაა.

იესუს გონიერი ლოცვა მჭიდროდ უკავშირდება ისიხაზმს(„გონებისადასხეულისსიმშვიდე“). ხშირად სვამენ კითხვას, რამდენად მიზანშეწონილია ამგვარი პრაქტიკა ერისკაცებისათვის. ამგვარად საკითხის დასმა არამართებულია, რამეთუ ისიხასტური ცხოვრების წესია სწორედ ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფაქტორი მართლმადიდებლობის უნიკალურობისა. და როგორც წმ. სვიმეონ ახალი ღმრთისმეტყველი გვასწავლის:

„ნუ იტყვი, რომ ეს ჩემთვის შეუძლებელია, რამეთუ ქრისტემ თავისი მცნებები ყველასთვის განაცხადა და განსაკუთრებული მცნებები ცალკე მონაზვნებისათვის და ცალკე ერისკაცთათვის არ მოუცია“[1].

ბერძნულ ტრადიაციაში ერისკაცთა ისიხაზმი ჩვეული მოვლენაა და მას შესაბამისი ტერმინითაც სახელდებენ: ლაიკური ისიხაზმი. (λαϊκός – ერისკაცები).  XIV ს-ში, როდესაც ისიხაზმი დოგმატურად დადასტურდა კრებაზე (1351 წ.), ეკლესიის მამები ერისკაცთა შორის ისახაზმის მომხრენი იყვნენ (მაგალითად წმ. გრიგოლ სინელი; წმ. ნიკოლოზ კაბასილა)

იმასთან დაკავშირებით, რომ ისიხაზმი, მართლმადიდებლური ტრადიციის მიხედვით, ერის ადამიანებისთვისაც საჭირო და სავალდებულოა,გასათვალისწინებელია მართმადიდებელი ეკლესიის ის საწავლება, რომწმ. სამების სახელით მონათლული და სამპიროვანი ერთარსება ღმერთის ნებას დამორჩილებული ყოველი მორწმუნე მღვდელმსახურია [„რომელმან შემიყუარნა ჩუენ და განგუბანნა ცოდვათა ჩუენთაგან სისხლითა თჳსითა . და მყვნა ჩუენ სამეუფო მღდელ ღმრთისა დამამისა თჳსისა“(გამოც.1,5-6); „ხოლოთქუენ, ნათესავირჩეული, სამეუფოჲ სამღდელოჲ, თესლი წმიდაჲ, ერი მოგებული“(1პეტრ.2,9); „გლოცავთქუენ, ძმანო, მოწყალებათათჳს ღმრთისათა, წარუდგინენით ჴორცნი ეგე თქუენნი მსხუერპლად ცხოველად, წმიდად, სათნოდ ღმრთისამეტყუელი ეგე მსახურებაჲ თქუენი.“(რომ.12,1)], ამიტომაც ყოველი ქრისტიანი, საეკლესიო ხარისხისდა მიუხედავად, ვალდებულია მუდამ სწირავდეს ღმერთს უსისხლო ქების მსხვერპლს გულის სიღრმიდან, რაც არის კიდევაც იესუს გონიერი ლოცვა. მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი წერს:

„ადამიანის გადარჩენის უმთავრეს საშუალებად გონიერი ლოცვა მიგვაჩნია... არსებობს ისეთი მოსაზრება, ყველა მეთოდი მღვიძარებისა და ლოცვისა, „გულის თვალს“(გამოც.3,18) რომ კურნავენ, მხოლოდ მონაზვნების სულის კურნებას შეეხება. ეს მცდარი აზრია. ჩვენ ყველანი, ვინც მონასტერში არ ვცხოვრობთ, უფლის მცნებებს უნდა ვიცავდეთ. ლოცვა, სინანული, ცრემლი, მღვიძარება, მარხვა და ა. შ. ქრისტესგან ყველას, და არა მხოლოდ მონაზვნებს, მოგვენიჭა. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ  ეს სათნოებანი თვითოეულმა ჩვენგანმა უნდა აღასრულოს. უფალს არ უთქვამს ისეთი რამ, რისი გაკეთებაც ადამიანს არ შეუძლია. წმ. გრიგოლ პალამა გულის სიწმინდეზე საუბრისას ამბობს, რომ „დაქორწინებულებმაც შეიძლება მიაღწიოს ამგვარ სიწმინდს, ოღონდ უფრო მეტი ღვაწლით“[2].

იმის გამო, რომ, ისიხაზმის ჭეშმარიტობის დოგმატური დადასტურება 1341, 1346 და 1351 წწ-ის, კონსტანტინეპოლის საეკლესიო კრებებზე, წმ. გროგოლ პალამას დროს, მისივე დიდი მეცადინეობით მოხდა...

„ამიტომაც ისიხაზმის მოწინააღმდეგე მართლმადიდებლური ტრადიციის წიაღში არ იმყოფება და შესაბამისად განრიდებულიცაა მართლმადიდებლურ ცხოვრებას“[3].

მიტროპოლიტი იეროთეოსი კიდევ ერთ საინტერესო შენიშვნას აკეთებს:

„ვამჩნევთ, რომ მართლმადიდებელი ქრისტიანები ორ ჯგუფად იყოფიან. პირველ ჯგუფში შემავალებს სამართლიანად შეიძლება ვარლაამიტები (ვარლაამ კალაბრიელი. წმ. გრიგოლ პალამას იდეური მოწინააღმდეგე მონაზვნურ პრაქტიკასთან დაკავშირთებით) ვუწოდოთ; რამეთუ ისინი ღმრთის შემეცნებაში უპირატესობას ადამიანურ ინტელექტს, განსჯის და ლოგიკურ უნარს ანიჭებენ. მეორე ჯგუფში შემავალი ადამიანები კი, მსგავსად წმ. გრიგოლ პალამასი, სულიერ ცხოვრებაში ცენტრალურ და ძირითად ადგილს გულს (ამ სიტყვის დიდი, ბიბლიური და წმ. მამათასეული გაგებით) აკუთვნებენ. ორივე ეს ჯგუფი ეკლესიის წიაღშია, მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ეკლესიამ, შერაცხა რა წმინდანად გრიგოლ პალამა,  თავისი კრებსითი ხმით უპირატესობა მეორე ჯგუფს მიანიჭა“[4].

წმ. წერილი მრავლგზის გვიდასტურებს განკაცებული ძე ღმერთის სახელის, და რათქმაუნდა ამით თავად ძე ღმერთის მოხმობის მნიშვნელობას, როგორც ცოდვასთან ჩვენს ყოველდღიურ ბრძოლაში, ასევე მასთან მოუკლებელი ურთიერთობის და მისდამი უანგარო სიყვარულის, და ზოგადად ცხონების თვალსაზრისით: „რომელსააქუნდესძე,აქუსცხორებაჲცა.რომელსაარააქუნდესძეღმრთისაჲ, მასარცაცხორებაჲაქუს.ესემივწერეთქუენდა,მორწმუნეთასახელისამიმართძისაღმრთისა, რაჲთაუწყოდით, რამეთუცხორებაჲსაუკუნოჲგაქუს, რაჲთაგრწმენესსახელისამიმართძისაღმრთისა“(1იოან.5,12-13);„ხოლოშენრაჟამსილოცვიდე, შევედსაუნჯესაშენსა და დაჰჴაშ კარი შენი და ილოცე მამისა შენისა მიმართ ფარულად; და მამაჲ შენი რომელი ჰხედავს დაფარულთა, მოგაგოსშენცხადად (მათ.6,6)“; „რაჲცაი თხოვოთ სახელითა ჩემითა, იგი ვყო, რაჲთა იდიდოს მამაჲ ძისა თანა.და უკუეთუ რაოდენი ითხოვოთ სახელითა ჩემითა, მევყო; რაჲთა, რაჲ-იგი სთხოოთ მამასა ჩემსა სახელითა ჩემითა, მოგცესთქუენ...“(იოან. 14,13-14; 15,16; 16, 23-26). და განგვიცხადებს, რომ „თჳნიერ ჩემსა არარაჲ ძალ-გიც ყოფად არცა ერთი.“(იოან.15,5). ხოლო ის, რომ „არავინ მოვიდეს მამისა, გარნა ჩემ მიერ.“(იოან. 14.6), უძლიერესი საფუძველია ძისადმი გულმხურვალე ვედრებისა.

„სული წმიდის მიერ განათლებული ღმერთშემოსილი მამები გონიერი წმინდა ლოცვის და შინაგანი ცხოვრების საფუძველს ახალი და ძველი აღთქმის ტექსტებში ხედავენ და მისგან, როგორც დაულევნელი წყაროდან მრავალ ადგილს იმოწმებენ“[5].

ერთ-ერთი გავრცელებული მითი, რომელიც იესუს გონიერი ლოცვის, და ზოგადად, ისიხაზმის წინააღმდეგაა მიმართული, არის მოსაზრება, რომ თითქოს ეს ლოცვა ხიბლის (სიცრუეში მყოფობა) წყარო იყოს.  ამ მითს პასუხს XX ს-ის დიდი ათონელი მამის სიტყვებით გავცემთ:

„მაცდურისგან (ანუ ეშმაკისგან) უაღრესად უსაფუძვლო და მცდარი აზრია გავრცელებული, რომ თითქოს იესუს ლოცვის პრაქტიკა ხიბლის საშიშროებას შეიცავს, მაგრამ ხიბლი სწორედაც რომ ამგვარი აზრია... პირიქით, სიტყვები: „უფალო იესუ ქრისტე, შემიწყალე მე“, ჩვენს სუნთქვად უნდა იქცეს“[6].

ამ თანამედროვე მოღვაწის აზრს ყველა წმინდა მამა იზიარებს. ერთ-ერთი მათ შორის გონიერი ლოცვის დიდი აპოლოგეტი, ღირსი პაისი მოლდაველია (ველიჩლოვსკი), რომელიც ამ ლოცვის პრაქტიკაზეც, მის შედეგებზეც და მის სხვა ლოცვით პრაქტიკასთან შედარებით უპირატესობაზე საუბრობს:

„უფალო იესუ ქრისტე, ძეო ღმრთისაო, შემიწყალე მე. ვინც მონდომებით და სუნთქვასავით მოუკლებლივ წარმოთქვამს ამ ლოცვას, მასში მალევე დაივანებს და დამკვიდრდება ყოვლადწმიდა სამება -- მამა, ძე და სული წმიდა. ლოცვა გულს მოიცავს და გული ლოცვას, დღე და ღამე ლოცვაში იქნება ადამიანი და ბოროტის ყველა მახისაგან განთავისუფლდება... ვინც იესუს გონიერი ლოცვის აღსრულებას არ მიეჩვევა, მას მოუკლებელი ლოცვა არ ექნება... ლოცვის ეს გზა უფრო უმოკლესია გადარჩენისთვის, ვიდრე ფსალმუნება, სხვადასხვა კანონები და დაწერილი ლოცვები.როგორც ზრდასრული ადამიანია ბავშვის წინაშე, ასევეა გონიერი ლოცვა დაწერილი ლოცვების წინაშე“...[7]

ხოლო გონიერი ლოცვის მოწინააღმდეგებს, გავკადნიერედებით და ღირს მამასთან ერთად ვკითხავთ:

„და მე აბსოლუტურად გაკვირვებული ვკითხულობ: იესუს სახელის მოხმობა თქვენ რა, უსარგებლო გგონიათ?“[8].

ისიხაზმისადმი უარყოფითი დამოკიდებულება იმითაცაა განპირობებული, რომ ამ ტერმინის ქვეშ განღმრთობილი ადამიანის მდგომარეობას მოიაზრებენ. სინამდვილეში ისიხაზმი გზაა,  ლოცვით-ასკეტური მოღვაწეობის მართლმადიდებლური პრაქტიკაა, სულიერ ცხოვრებაში არსებული ის პროცესია, რომელიც ერის ადამიანისათვისაც შესაძლებელია და საჭიროც, რამეთუ პრაქტიკული თვალსაზრისით, სწორედ ისიხაზმი განაპირობებს მართლმადიდებლობის უნიკალურობას, რამეთუ იგი ეფუძნება მოძღვრებას საღმრთო მადლის, საღმრთო ენერგიის, იგივე თაბორისეული ნათლის უქმნელობის შესახებ (ანუ, მადლი, თაბორისეული ნათელი არაა შექმნილი, არამედ თავად ღმერთია თავის ენერგიებში). ეს სწავლება კი საკუთრივ მართლმადიდებლურია და მას სხვა ქრისტიანულ დენომინაციებში ვერ ვხვდებით. და რადგან ლოცვა ღმერთთან ერთობაა, ამიტომ ღმერთის ჩვენთან მყოფობის შესახებ მართლმადიდებლური სწავლების უნიკალურობის გამო, მართლმადიდებლური ლოცვითი პრაქტიკაც უნიკალურია (იმის გამო, რომ ღმერთი რეალურად ჩვენთანაა, რამეთუ მადლი თავად ღმერთია და არა ჩვენსა და ღმერთს შორის არსებული ქმნილი ბუფერული ზონა, ამიტომ ლოცვისადმი მიდგომა სხვანაირია, რაც შესაბამისად ნაყოფებსაც სხვანაირს იღებს).

მართმადიდებლობა, თავის ასკეტურ-ლოცვით ღვაწლში, ისიხასტურია. „ხოლო მათთვის, რომელნიც ფიქრობენ, რომ ეს თემები ჩვენი მდგომარეობის ადამიანთათვის შორეული და მიუწვდომელია, არქიმანდრიტ სოფრონ სახაროვის სიტყვებს მოვიყვანთ:

„ჩემი სურვილია უფრო მეტად სრულყოფილის, ჩემს საზომზე ბევრად აღმატებულის შესახებ გავიგო. არა პრეტენზიის, არამედ იმ გზის მაჩვენებელი ვარსკვლავის გამო, რომლის მიხედვითაც ვამოწმებ ღმრთის გზაზედ ჩემს სწორად მავლობას. მსურს იმგვარი ზეაღმატებული ჭეშმარიტების კრიტერიუმის ქონა, რომელიც ჩემი ამჟამინდელი მდგომარეობით ტკბობის და კმაყოფილების შესაძლებლობას არ მომცემს“[9].

ისიხასტური პრაქტიკის არსებობა და მკვიდრობა ეკლესიაში განსაკუთრებულ გავლენას ახდენს ლიტურღიკურ ღმრთისმსახურებაზე. მრავალი საეკლესიო მოღვაწე საუბრობს, თუ როგორი დიდი და გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს პირად ლოცვით გამოცდილებას მწირველი მღვდლისათვის; რომ თავად, გულით გახდეს თანამონაწილე ევქარისტიული მსახურების, რომ ამ დიდმა საიდუმლოებამ მას გვერდი არ აუაროს; რომ უსისხლო მსხვერპლის შეწირვის დიადი მსახურება სპექტაკლად არ გადაიქცეს მისთვის. საიდუმლოებასთან შერწყმის, მისი გათავისების შემთხვევაში, შემწირველი მღვდელი მაგალითი ხდება მორწმუნე მრევლისათვის და ამით ხელს უწყობს ქრისტეს მისტიური სხეულის, ანუ ეკლესიის აღმშენებლობას. ამ თვალსაზრისით საინტერესოა უცნობი ათონელი ისიხასტის მოსაზრებანი:

„მღვდლობა ორ დიდი სათნოებასთან, მარხვასთან (ანუ ღვაწლთან/თ. გ./) და გონიერ ლოცვასთან ერთად უნდა წარემართებოდეს. თუ მღვდელი მმარხველი და გულის სიღრმიდან ამომავალი, გონიერად და მოუკლებელად მლოცველია, მაშინ მღვდელმსახურების დროს იგი საკუთარ თავში საღმრთო მადლის ჭეშმარიტად განმცდელია (და შესაბამისად მორწმუნე მრევლისათვის მაგალითის მიმცემი და ცოცხალი ღმერთისკენ გზის გამკვალავია/თ. გ./)“[10].

გონიერი ლოცვა და ლიტურღიული, ევქარისტიული მსახურება ის ორი ფრთაა რომელთა დახმარებითაც ადამიანი ღმერთს უერთდება. ეს ორი საიდუმლო შეეწევა, ავსებს და ერწყმის ერთმანეთს: „შუაღამიანის მსახურება, გვმოძღვრავს ღირსი ნიკონ ოპტინელი, იესუს ლოცვის საუკეთესო მასწავლებელია“; ხოლო ღმრთისმსახურების სისხლხორცეული განცდა, მასში სიღრმისეული ჩართულობა პირადი ლოცვითი მომზადების გარეშე შეუძლებელია. აი ამასთან დაკავშირებით რას წერს არქიმანდრიტი ემელიანე:

„ღმრთისმსახურება, ლიტურღია არსებობს, როგორც ჩვენი ლოცვითი გამოცდილების უმაღლესი გამოვლინება, ლოცვის ახალ საფეხურზე ასვლის, მისი განვითარების საყრდენი წერტილი. ვინც ეკლესიაში ღმრთისმსახურებისათვის წასვლის წინ გულით ლოცულობს და იესუს წმინდა სახელი ბაგეებზედ და გულში მოუკლებელად აქვს, ლიტურღიაში მხოლოდ ის მონაწილეობს სრულყოფილად  და ესმის ყოველი“[11].

დასასრულს მოციქულებთან ერთად ვიტყვით, რომ ჩვენი ქრისტიანული ცხოვრება წარემართება „სახელითაიესუქრისტენაზარეველისაჲთა“(საქმ.4,10), „დაარავინაჲარსსხჳთცხორებაჲდაარცაღაარსსახელისხუაჲცისაქუეშემოცემულიკაცთა, რომლითამცაჯერ-იყოცხორებაჲჩუენდა.“ (საქმ.4,12); ხოლო იმათ, ვინც გვაიძულებს უარი ვთქვათ განკაცებული ღმერთის წმიდა სახელის მოხმობაზე (საქმ.4,17-18), ასევე მოციქულებთან ერთად ვეტყვით: „უკუეთუსამართალარსწინაშეღმრთისა,თქუენისმენაჲუფროჲს, ანუღმრთისაჲ, საჯეთ.“(საქმ.4,19).

- რა გამოწვევების წინ დგას დღესდღეობით თანამედროვე ქრისტიანი? და როგორ უნდა ვუპასუხოთ ამ გამოწვევებს?

- ერთ-ერთი უმთავრესი პრობლება თანამედროვე მორწმუნეებში, ზემოთ განხილული ისიხასტური პრაქტიკის არქონაა.ჩვენს დროში, სულიერი და საღმრთისმეტყველო საკითხებით დაინტერესებულ ადამიანთა აზროვნებაში ერთგვარი არეულობაა, რომლის გამომწვევი მიზეზი საღმრთისმეტყველო თემებით იმგვარი გატაცებაა, რომელსაც პრაქტიკა ზურგს არ უმაგრებს. ამას მართლმადიდებელი ეკლესიისათვის დიდი ზიანი მოაქვს. ამ თემას საინტერესოდ ეხება მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი:

„სამწუხაროა და ტრაგიკულიც კი, რომ ჩვენს დროს ადამიანის განღმრთობაზე (ანუ ჭეშმარიტ მართლმადიდებლობაზე /თ. გ./) ბევრი ისე საუბრობს, რომ მიზნის მიღწევის გზებსა და მეთოდებს არ ახსენებს. ეს ფუნდამენტური შეცდომაა. რამეთუ, როგორც სხვა დისციპლინებშია აქაც ამგვარდაა, მეთოდის გარეშე შედეგიც არ დადგება... როდესაც ღმრთისმეტყველება გზას და მეთოდს არ უჩვენებს, ვგულისხმობთ ასკეტურ-ისიხასტურ მეთოდს, მაშინ ის ვერასოდეს მიიყვანს ადამიანს საბოლოო მიზნამდე. ასეთი ღმრთისმეტყველება სახიფათოა“[12].

ზოგ შემთხვევაში კი, თვით ევქარისტიული ცხოვრების შესუსტებას ვხვდებით. არ შეიძლება იმის დავიწყება, რომ, როგორც წმ. ნიკოლოზ კავასილა გვასწავლის, ეკლესია ევქარისტიაა, ხოლო ევქარისტია კი ეკლესიაა. ანუ, თუ ადამიანი ევქარისტიულად, ე. ი. ინტენსიური ზიარებით არ ცხოვრობს, ის ქრისტიანდაც არ იწოდება. ჩვენ ეკლესიაში მხოლოდ ქრისტესთვის ვართ და ამის ვერ გაგება ეკლესიოლოგიურ პრობლემად იწოდება, რაც ერთ-ერთ უმთავრეს გამოწვევას წარმოადგენს მართლმადიდებლი ქრისტიანისათვის, და რის უარყოფით შედეგებსაც ვხედავთ დღევანდელ მსოფლიო ეკლესიაში.

- რა აკლია თანამედროვე საშუალოსტატისტიკურ მართლმადიდებელს და რა დაეხმარება მას ამ ნაკლების შევსებაში?

- იმის გაგება და განცდა გვაკლია, რომ ქვეყნიერებაზე და თითოეული ჩვენგანის ცხოვრებაში ერთადერთი ღირებულება არსებობს, იესუ ქრისტე., განკაცებული ძე ღმერთი, რომლის გარეშე ვერავინ მივა ძეციურ მამასთან შვილის სტატუსით. ყველა სხვა ღირებულება იმდენადაა ღირებულება, და პერსპექტივის მქონეც, რამდენადაც ის ქრისტეს უკავშირდება.

-  რომელია, თქვენი აზრით, ყველაზე აუცილებელი თვისება ქრისტიანისთვის? რა უნდა დაეხმაროს ქრისტიანს სწორი განწყობის, სულის სწორი მდგომარეობის შენარჩუნებაში?

- ქრისტიანის მთავარი, უფრო სწორედ, ერთადერთი მახასიათებლია, რომ იგი ქრისტეს გავდეს; მისგან ისწავლოს (მათ.11,29), რომ მას მიემსგავსოს. სულიერად სწორ მდგომარეობაში მყოფობა ფსიქოლოგიური მდგომარეობა არაა, რომელიც ნების ყოფის ხარჯზე მიიღწევა. ქრისტიანული თვალსაზრისით სწორი მდგომარეობა მხოლოდ მადლისმიერი შეიძლება იყოს. მადლი კი ევქარისტიული ცხოვრებით და სწორი ლოცვით მოიხვეჭება.

- ეკლესია გვთავაზობს ერთ-ერთ ძირითად გზას სულის გადასარჩენად: ოჯახურ ცხოვრებას ან მონაზვნობას. როგორ უნდა გავაკეთოთ სწორი არჩევანი? როგორ უნდა გაიგო, რომელი გზა მოგერგება სწორედ შენ?

- ეკლესია მხოლოდ ერთ გზას გვთავზობს: „მოვედითჩემდაყოველნიმაშურალნიდატჳრთმძიმენი, დამეგანგისუენოთქუენ.აღიღეთუღელიჩემითქუენზედადაისწავეთჩემგან, რამეთუმშჳდვარდამდაბალგულითა, დაჰპოოთგანსუენებაჲსულთათქუენთაჲ.“ (მათ.11,28-29); ანუ გზა თავად ქრისტეა (იოან.14,6),  ხოლო ყველაფერი დანარჩენი (ცხოვრების გზა, სწორი არჩევანი, სიბრძნე და გულისხმისყოფა სწორი არჩევანის გასაკეთებლად, საკუთარი ნიჭების გააზრება და მათით რეალიზება) უფლის მიერ მოგვეცემა: „თქუენეძიებდითპირველადსასუფეველსაღმრთისასადასიმართლესამისსა, დაესეყოველიშეგეძინოსთქუენ.“ (მათ.6,33).

- და სხვა მხრივ, როგორ არ დავუშვათ შეცდომა მეუღლის არჩევაში? რომელი კრიტერიუმებია მნიშვნელოვანი და რომელი მეორეხარისხოვანი?

- შეცდომისგან არასდროს ვართ დაზღვეულნი. მთავარია ღმრთის წინაშე (ასევე, ადამიანის წინაშე) ვიყოთ გულწრფელნი. გააზრებული უნდა გვქონდეს ქრისტიანული ოჯახის არსი, სადაც ორი (ცოლ-ქმარი) მესამისკენ  (ქრისტესკენ) ისწრაფის. მათ შორის მეგობრობაც უნდა არსებობდეს, დაქორწინებამდე იმის გააზრებაც მნიშვნელოვანია, თუ საკუთარი შვილებისათვის როგორი მშობლები იქნებიან. მაგრამ არც, ვაჟსა და გოგონას შორის, რომანტიული გრძნობების უგულვებელსყოფა შეიძლება. უფალი ყველას შეეწიოს ამ რთული არჩევანის გაკეთებაში.

- სულიერ საკითხებზე საუბრისას, ჩვენ არ შეგვიძლია ავუაროთ გვერდი სოციალურ პრობლემებსაც, სულიერი ცხოვრება ხომ არ გულისხმობს გულგრილობას თანამედროვეობის პრობლემების მიმართ. თანამედროვე მსოფლიოში საკმაოდ სერიოზულად დგას აბორტების პრობლემა. სტატისტიკის მიხედვით, სულაც ბოლო ადგილები არ უკავიათ საქართველოს და რუსეთს, ქვეყნებს, სადაც ტრადიციული რელიგია მართლმადიდებლობაა. თითქოსდა, ეს არის პარადოქსი. რის გაკეთება არის მნიშვნელოვანი და შესაძლო ამ სერიოზული პრობლემის გადასაწყვეტად?

- ტრადიციული რელიგიურობა აბორტის არსებობას და სხვა მსგავს გამოწვევებს ვერ გაუმკლავდება. საჭიროა ჭეშმარიტი ქრისტიანული ცხოვრება, რომლის დროსაც, როგორც ზემოთ ითქვა, ქრისტეა ერთადერთი ღირებულება, განღმრთობაა ერთადერთი მიზანი. ხოლო სიცოცხლისადმი ამგვარი ხედვა რომ დომინანტი გახდეს ჩვენს ქვეყნებში, ძირითადი პასუხისმგებლობა ჩვენ, სასულიერო პირებს გვეკისრება. ჩვენ უნდა ხელი შევუწყოთ ევქარისტიული ცხოვრების აღორძინება ჩვენს ქვეყნებში.

- მსოფლიოს დასასრულის მოახლოვების შესახებ ლაპარაკი არის ჯერ კიდევ მოციქულთა დროიდან; შედარებით დიდი ხანი არაა (10.02), რაც უწმინდესმა და უნეტარესმა ილია II-მ თავის ქადაგებაზე ახსენა, რომ არა თუ ბოლო ჟამია, არამედ, ბოლო დღეებიც კი არის. რა კომენტარი შეგიძლიათ გაუკეთოთ ამას?

- უფლის განკაცების შემდგომ კაცობრიობა ბოლო ჟამის პერიოდში იმყოფება. სუბიექტურად სამყაროს აღსასრულის განცდა პერიოდულად ძლიერდება, ასე იყო მაგალითად წმ. იოანე ოქროპირის ცხოვრებაში. საერთოდ ჭეშმარიტი ქრისტიანული ცხოვრება ესქატოლოგიურია, რაც კარგად ჩანსწმ. პავლე მოციქულის სიტყვებში, რომ მიუხედავად ამ ცხოვრებაში სულიერი და ეკლესიური ცხოვრებით დატვირთულობისა, მთავარი აქცენტი მაინც უფალთან მომავალ შეხვედრაზე კეთდება: „რამეთუგამოჩნდამადლიიგიღმრთისაჲმაცხოვრადყოველთაკაცთა სამოძღურებელადჩუენდა, რაჲთაუარ-ვყოთუღმრთოებაჲდასოფლისაგულისთქუმაჲ, სიწმიდითდასიმართლითდაღმრთისმსახურებითვცხოვნდებოდითამასსოფელსა დამოველოდითნეტარსამასსასოებასადაგამოჩინებასადიდებასადიდისაღმრთისადამაცხოვრისაჩუენისაიესუქრისტესსა“(ტიტ.2,11-13).და ეს მგომარეობა, ანუ უფალთან შეხვედრის მოლოდინი, მოუკლებლად უნდა გვქონდეს. ანუ ჩვენ ყოველთვის წინ უნდა ვიყურებოდეთ და ქრისტესთან მომავალ დიადი შეხვედრისათვის სიხარულით ვემზადებოდეთ: „ჰე, მოვალადრე! --- გვაუწყებს უფალი, ხოლო ჩვენ კი ვუხმობთ --- ჰე, მოვიდოდე, უფალოიესუ“ (აპოკალ.22,20).

- და ბოლოს, რა რჩევა, რა დარიგება შეგიძლიათ მისცეთ ჩვენს დღეებში მცხოვრებ მართლმადიდებელ ადამიანს?

- დაე მუდამ, ჩვენი ფილტვები სუნთქავდეს, გული ცემდეს, სისხლი მოძრაობდეს, აზრი ყალიბდებოდს, გრძნობა განიცდიდეს, ენა მეტყველებდეს, ნება იწრთობოდეს, პიროვნება რეალიზდებოდეს იესუ ქრისტესთან ერთად, ამინ!

კითხვების ავტორი  დავით თავართქილაძე .

---

[1]Новиков Н.М. Опыт двух тысячелетий. Т.1. «Отчий дом», 2004 г. С. 143. ISBN 5-87301-177-6.

[2]მიტროპოლიტი იეროთეოს ვლახოსი. მრათლმადიდებლური ფსიქოთერაპია. გვ. 336-339. გამომცემლობა „ახალი ივერონი“ 2008 წ.

[3]იქვე.

[4]Иерофей (Влахос), митрополит. Святитель Григорий Палама как святогорец. СТСЛ, 2011. С. 13-14.ISBN 978-5-903102-69-3

[5]Преподобный Паисий (Величковский). Об умной или внутренней молитве. Глава 2.  URL: https://azbyka.ru/otechnik/Paisij_Velichkovskij/molitva/ (16.03.19).

[6]Старец Иосиф исихаст. Полное собрание творений. М., Актырский Свято-Троицкий монастырь, 2015. С. 29,34.ISBN 978-966-2503-29-6

[7]Преподобный Паисий (Величковский)Крины сельные или цветы прекрасные, собранные вкратце от Божественного Писания. Слово 24. URL: https://azbyka.ru/otechnik/Paisij_Velichkovskij/kriny-selnye/ (17.03.19).

[8]Преподобный Паисий (Величковский). Об умной или внутренней молитве. Глава 1.  URL: https://azbyka.ru/otechnik/Paisij_Velichkovskij/molitva/ (17.03.19).

[9]Новиков Н.М. Опыт двух тысячелетий. Т.1. М.: «Отчий дом», 2004. С.88.

[10]Неизвесстный афонский исихаст. Трезвенное созерцание. МосквскоеПодворье Свято-Троиской Сергиевой Лавры, 2003. С. 280.

[11]Новиков Н. М. Опыт двух тысячелетий. Т.1. М., Отчий дом: 2004. С.95.

[12]Иерофей (Влахос), митрополит. Святитель Григорий Палама как святогорец. СТСЛ, 2011. С. 377.