გთავაზობთ მიტროპოლიტ იეროთეოს ვლახოსის საინტერესო ნაშრომს ძალიან მნიშვნელოვან საკითხზე, რაც არის ე.წ პირველქმნილი ცოდვა და მასთან დაკავშირებული შედეგები .
სიკვდილზე და პირველქმნილ (პირველმშობელთა) ცოდვაზე (შეცოდებაზე მ.მ) საუბრისას, ჩვენ არ ვგულისხმობთ იმას რომ სიკვდილი თითქოს ბუნებრივი მდგომარეობაა ადამიანის ბუნებისა, რომელიც წინ უსწრებდა პირველმშობელთა შეცოდებას. პირიქით, სიკვდილი დაკავშირებულია პირველმშობელ ადამთან, როგორც მიზეზთან. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მომენტია და აუცილებელია ხაზგასხმული იყოს: სიკვდილი ონტოლოგიურად (თავდაპირველად, წარმომავლობითად მ.მ) არ იყო ადამიანისთვის ბუნებრივი მოვლენა, ის ადამიანის ბუნებაში [ამ ყოფიერებაში] ცოდვის შედეგად შემოიჭრა და შესაბამისად მოქმედებს მასში, როგორც პარაზიტი.
წმინდა წერილში მრავალგზის მეორდება ის აზრი, რომ ღმერთს არ შეუქმნია სიკვდილი არამედ ის [სიკვდილი] სამყაროში ადამის ცოდვით შემოვიდა. მე მსურს მოვიყვანო აქ ბიბლიიდან ორი მონაკვეთი ამასთან დაკავშირებით.
პირველი, ძველი აღთქმიდან: ,,13. რადგან სიკვდილი ღმერთს არ შეუქმნია და არც ცოცხალთა დაღუპვით ხარობს; 14. რადგან არსებობისთვის შექმნა ყოველივე და მაცოცხლებელია სამყაროს ყოველი ქმნილება; არ არის მათ შორის დამღუპველი წამალი და არც ჯოჯოხეთის სუფევაა დედამიწაზე. 15. რადგან უკვდავია სამართლიანობა.“ (სიბრძნ. 1 : 13-15). შეუძლებელია, რომ ბოროტებას მისი საწყისი ღმერთში ჰქონდეს, რამეთუ ღმერთი - სიკეთეა. მას არ შეუქმნია ადამიანი იმისთვის, რომ ის მოკვდეს, მაგრამ როგორც წმინდა მამათა სწავლებიდან ჩანს, ღმერთმა შექმნა ადამიანი არა მოკვდავად აუცილებლობის პრინციპით, არამედ უკვდავად, თუმცა მასზე [ადამზე] იყო სრულიად დამოკიდებული იგი უკვდავი შეიქმნებოდა თუ მოკვდავი.
მეორე მონაკვეთს კი წარმოადგენს პავლე მოციქულის ეპისტოლე რომალებისადმი : ,,12. ვინაიდან როგორც ერთი კაცის მიერ შემოვიდა ცოდვა ამ ქვეყნად, ცოდვის მიერ კი - სიკვდილი, ისე სიკვდილიც გადავიდა ყველა კაცში, რადგანაც ყველამ სცოდა. 13. რადგან ცოდვა რჯულამდეც იყო ქვეყნად, მაგრამ თუ რჯული არ არის, ცოდვა არ შეირაცხება. 14. თუმცა ადამიდან მოსემდე სიკვდილი სუფევდა მათზეც, რომელთაც ადამივით არ შეუცოდავთ, ვინც არის მომავლის ხატი“(რომ. 5). ამ მონაკვეთიდან ჩანს, რომ სიკვდილი შემოხრწნილი რამ არის, რომ ის ადამიანის ბუნების პარაზიტია, რომელიც შედეგი და ნაყოფია ადამის ცოდვისა. ამგვარად, სიკვდილი შემოიჭრა ადამიანის ბუნებაში და მისი მეშვეობით ყველა ქმნილებაში.
ცოდვა, რომლის შედეგადაც სიკვილი წარმოიშვა - არის ადამის დაცემა სამოთხის ნეტარებაში. ღმერთმა, ერთი მხრივ მისცა რა ადამიანს მცნება არ ეჭამა აკრძალული ხილისგან, იმავდროულად იგი გააფრთხილა: ,,როგორც კი შეჭამ, მოკვდებით“ ( დაბად. 2:17). და ჭეშმარიტად, ამ ცოდვის ჩადენის შემდეგ სიკვდილი შემოიჭრა ადამიანის ბუნებაში; ჯერ სულიერი სახით, რაც მდგომარეობს ადამიანის სულის კავშირის გაწყვეტას ღმერთთან და შემდეგ ხორციელადაც რაც გამოიხატება სულისა და ხორცის გაყრაში. ცოდვით დაცემის დროს ადამმა სიკვდილი ჯერ სულიერად განიცადა, ხოლო შემდეგ [გარკვეული პერიოდის შემდეგ] ხორციელადაც მოკვდა.
მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ სიკვდილის ამგვარი აღქმა არებობს წმ. წერილში და წმ. მამათა სწავლებაც ამ მიმართულებით ვითარდება, დასავლური ღვთისმეტყველება რომელზეც ქვემოთ ვიმსჯელებთ, ამ საკითხს სხვა სახით განიხილავს. დასავლური ღვთისმეტყველება თვლის, რომ სიკვდილი - ეს არის ღვთის სასჯელი ადამიანის დანაშაულზე, ხოლო სიკვდილის მემკვიდრეობა კაცთა მოდგმაში - ეს არის დანაშაულის მემკვიდრეობა. მამა იოანე რომანიდისმა მის საკმაოდ ორიგინალურ და საინტერესო ნაშრომში, უარყო [გაამტყუნა] დასავლური ღვთისმეტყველების ამგვარი ხედვა ამ საკითხზე და გადმოგვცა წმ. მამებისეული სწავლება ამასთან დაკავშირებით [1].
დასავლელი ღვთსმეტყველები, რომლებიც არიან (იყვნენ მ.მ) ნეტარი ავგუსტინეს საღვთისმეტყველო დებულებების გავლენის ქვეშ, სიკვდილს განიხილავენ როგორც ღმერთის განაჩენს ცოდვილი კაცობრიობის მიმართ, რომ თითქოს კაცობრიობა არის დამნაშავე ადამის შეცოდებაში და შესაბამისად იმსახურებს სიკვდილით დასჯას. ზოგიერთი პროტესტანტი ღვთისმეტყველი კი სიკვდილს როგორც ბუნებრივ მდგომარეობას ისე განიხილავს. ამგვარად, მათი ასეთი შეხედულებების კვალობაზე ისინი უნდა მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ ადამის [კაცობრიობის] სიკვდილში დამნაშავეა ღმერთი [2].
მსგავს შეხედულებებთან განუყოფლად არის დაკავშირებული ის თეორიაც, რომლის მიხედვითაც ეშმაკი არის ღვთის იარაღი, რომელიც ღვთის სასჯელს აღასრულებს ადამიანთა მოდგმაზე. ბუნებრივია, რომ ამგვარი დასავლური საღვთისმეტყველო შეხედულებების კვალობაზე, შეუძლებელია სწორად იყოს განმარტებული ქრისტეს განკაცების მიზანდასახულობა, რომელიც გახდა ეშმაკისა და სიკვდილის მეუფების განმაქარვებელი, (ებრ. 2:14). და ასევე ვერც მთლიანად საეკლესიო საიდუმლოებები და ეკლესიური ცხოვრება იქნება სწორად გაგებული.
როგორც ჩვენ ზემოთ ვახსენეთ, წმ. მამათა სწავლებებიდან ცხადია, რომ სიკვდილი - ეს არა ღვთის სასჯელი, არამედ ნაყოფი და შედეგია ადამის ცოდვით დაცემისა. ,,სიკვდილის“ განსაზღვრების ქვეშ, ჩვენ ვგულისხმობთ ადამიანის ღმერთისაგან დაშორებას მასთან ცოცხალი კავშირის გაწყვეტის გზით, რამეთუ სწორედაც ღმერთია ჭეშმარიტი სიცოცხლე. ამგვარად, განშორდა რა ადამი ჭეშმარიტ სიცოცხლეს - ღმერთს, გახდა სიკვდილისაგან მოწყვლადი. ამგვარი გაგებით, ეშმაკი იყო ის პირველი არსება, რომელმაც განიცადა სიკვდილი. ,,ეს მოკვდავობა პირველად ეშმაკმა განიცადა, როგორც ღვთისაგან სამართლიანად დატევებულმა დაუმორჩილებლობისთვის“ - ამბობს წმ. გრიგოლ პალამა. ეშმაკი მოკვდა და საკუთარი მოკვდავობა გადასცა ადამიანსაც, რომელმაც ყურად იღო რა ეშმაკის შეგონება, არ დაემორჩილა ღმერთს და შედეგად დაკარგა საღვთო მადლი [3].
ღირსი მაქსიმე აღმსარებელი ამბობდა რომ როდესაც ჩვენ ვეხებით სიკვდილის ცნებას , უმთავრესად ვგულისხმობთ ღვთისაგან განშორებას. ეს განშორება ცოდვის მეშვეობით ხდება და ამგვარად სიკვდილის ფესვი სწორედაც რომ ცოდვაში [შეცოდებაში] ძევს. ადამიანის მიერ ღვთის მცნების დარღვევის შედეგად და შესაბამისად ღვთისაგან განშორების შედეგად ,,თან დაერთო კიდეც აუცილებლობის გზით ხორციელი სიკვდილიც“ [4].
იმავე კალაპოტში ავითარებს სწავლებას წმ. იოანე დამასკელიც, რომელიც ხაზგასმით ამბობს რომ ყოველი ადამიანის დაბადება ღვთისაგან მომდინარეობს, ხოლო ხრწნადობა და მისი შედეგი, რომლის ერთ-ერთი გამოვლინებაც სიკვდილია, წარმოიშვა ჩვენი საკუთარი ბოროტებისაგან. ,,სიკვდილის წარმოიშვა ადამიანისაგან, ანუ ადამის შეცოდებისაგან, ისევე, როგორც ყველა სხვა სასჯელი“. ამგვარად, ადამიანის შექმნა არის ღვთის შემოქმედებითი ძალის საქმე, მყოფობა - მისი მპყრობელური ძალისა და ენერგიისა, ხოლო წარმართვა და განმგებლობა - მისი ყოვლისშემძლეობითი განგებულებისა. სიკვდილი კი არის შედეგი ჩვენი საკუთარი, ნებელობითი ბოროტმოქმედებისა და არა სასჯელი ან ღვთის მოქმედება [5].
სიკვდილი, წმ. იოანე დამასკელის თანახმად, შემოიჭრა სამყაროში ,,მსგავსად ველური და მძვინვარე მხეცისა, რომელიც სტანჯავს ადამიანურ სიცოცხლეს“ [6]. ეს მშვენიერი სახე ზუსტად გადმოსცემს სინამდვილეს. სიკვდილი უთანაბრდება ველურ და მძვინვარე მხეცს, რომელიც სტანჯავს და ანადგურებს ადამიანურ სიცოცხლეს და სინამდვილეში, ჩვენ ყველანი ვიგემებთ ხოლმე ამ ტანჯვას მაშინ, როდესაც ვკარგავთ ხოლმე ჩვენთვის საყვარელ ადამიანებს.
წმ. გრიგოლ პალამა, რომლის მთავარი იდეა ჩვენ ზემოთ უკვე ვახსენეთ, ცოდვასა და სიკვდილზე ძალიან მკაფიოდ საუბრობს. როდესაც ევამ მოუსმინა მზაკვარი ეშმაკის შეგონებას, მან ,,იხილა ნაყოფი, მიეცა ვნებას, იხმია, მოკვდა, ქმარიც მიიზიდა მისკენ და გახადა თანამოზიარე ცოდვისა და დაცემისა „[7].
ბუნებრივია, როდესაც ვამბობთ, რომ ადამი მოკვდა, ჩვენ ამაში არ ვგულისხმობთ იმას, რომ თითქოს ადამიანური ბუნება სრულიად განადგურდა. ჩვენ გვაქვს მხედველობაში ის, რომ თავდაპირველად ადამიანმა განიცადა სულიერი სიკვდილი და ამის შედეგად სხეულებრივი სიკვდილიც იმგვარად, რომ იგი არ გამქრალა არაყოფიერებაში. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანი ღვთისაგან განშორებით განიცდის უმძიმეს შედეგებს, ის მაინც არ განქარდება სრულიად. ამაზე საინტერესოდ საუბრობს წმ. მაკარი ეგვიპტელი: ,,ჩვენ არ ვამბობთ, რომ ის (ადამიანი მ.მ) სრულიად დაიღუპა, გაქრა და მოკვდა; ის მოკვდა ღვთისთვის, მაგრამ ცოცხლობს საკუთარი ბუნებისთვის“ [8].
შემდგომად ცოდვით დაცემისა ღმერთმა, მისი დიდი სიყვარულისა და მოწყალების გამო ადამიანი ,,ტყავის სამოსლით“ შემოსა (შესაქმ. 3:21). როგორც ჩვენ წმ. მამათა სწავლებიდან ვიგებთ, ეს ,,ტყავის სამოსელი“ არის ხწრნადობა და მოკვადობა, რომელიც ადამიანის სხეულში (ბუნებაში მ.მ) ცოდვის შედეგად შემოვიდა. ხრწნადობა - ეს სნეულება, უძლურება და ტრაგედიაა კაცობრივი სიცოცხლისა, ეს არის საშუალება, რომლის მეშვეობითაც ადამიანი ისახება დედის წიაღში და იბადება ამ სოფელში და ბოლოს კვდება [9]. ნამდვილად, ადამიანის მთელი ცხოვრება - ეს არის მოკვდავობის თანმიმდევრული ჯაჭვი, უფრო სწორად ერთი ხანგრძლივი სიკვდილი . [10].
ზემორე ნათქვამთა საფუძველზე უკვე ცხადი ხდება, რომ დამნაშავე ადამიანის სიკვდილში არა ღმერთია, არამედ ცოდვა, რომელიც ჩადენილი იქნა სამოთხეში ჩვენს პირველმშობელთა მიერ - თავისუფალი არჩევანით და გადაწყვეტილებით. უფრო მეტიც, როგორც წმ. მამათა სწავლებიდან ვიგებთ, ღმერთმა თავისი დიდი კაცთმოყვარეობით დაუშვა, რომ სიკვდილი შესულიყო ადამიანის ბუნებაში.
ამ მიზეზით, ჩვენ პირველ რიგში აღვნიშნავთ იმას, რომ ადამი შესაძლოა მეყვსეულად მომკვდარიყო მაშინაც, როდესაც შესცოდა, მაგრამ ღმერთმა მას უფლება მისცა ცოდვით დაცემის შემდგომ სიცოცხლისა. ,,დაუტოვა რა სინანულის შესაძლებლობა“ და სულიერი ცხოვრების შესაძლებლობა. [11]. ამგვარად, ყველა უბედურება, რაც დაკავშირებულია ხრწნადობასთან და მოკვდავობასთან. ხდება მიზეზი იმისათვის, რომ ვისურვოთ ზეციური ცხოვრება და მივაღწიოთ უფალთან ცოცხალ კავშირს.
მეორე მხრივ, ღმერთმა წმ. ბასილი დიდის თანახმად ,,დაუშვა სიკვდილი“ რათა ადამიანი არ დარჩენილიყო საუკუნოდ ცოცხალ მკვდრად [12]. მისი ეს შეხედეულება ეკლესიამ გადმოსცა შენდობის ლოცვაში, რომელსაც ეპისკოპოსი დაკრძალვის წესში კითხულობს. სხვათაშორის იქ ასეთი რამ არის ნათქვამი: ,,და ამისათვის, ნუ იქნება ბოროტება უკვდავი, კაცთმოყვარებით ბრძანე, და ვითარცა ჩვენი მამების ღმერთმა ღვთაებრივად უბრძანე [სხეულს] განშორება [სულთან] და მიწასთან შეერთხება ხრწნილების გზით“[13]. ამგვარად, იმისათვის, რომ ბოროტება არ ყოფილიყო უკვდავი და მარადიული, ღმერთმა მისი კაცთმოყვარებით დაუშვა სულისა და ხორცის ერთობის დარღვევა სიკვდილის გზით.
აუცილებელია ასევე ითქვას რამოდენიმე სიტყვა სიკვდილის მემკვიდრეობაზეც, რამდენადაც ამ ასპექტში თვალსაჩინო განსხვავებულობა არსებობს დასავლურ და მართლმადიდებლურ საღვთისმეტყველო ხედვებსა და აღქმებს შორის. დასავლური ღვთისმეტყველების თანახმად, სიკვდილის მემკვიდრეობითობა - ეს არის ადამის დანაშაულის მემკვიდრეობა და თანაც ისეთი სახით, თითქოს, ყოველმა ადამიანმა მისი სახით შესცოდა, საიდანაც ეგების, რომ ყოველი ადამიანი თავად არის დამნაშავე საკუთარ სიკვდილში. თუმცა, წმ. მამათა სწავლებიდან ცხადია, რომ მემკვიდრეობით გადმოგვეცემა არა ადამის დანაშაული, არამედ შედეგი მისი შეცოდებისა, რაც არის ხრწნადობა და მოკვდავობა. ვინაიდან ადამის შეცოდების შედეგად მისი ბუნება დაავადდა და გახდა ხრწნადი. ამდენად ბუნებრივია ის, რომ ყოველი ადამიანი არის რა განუყოფელი ნაწილი მისი ამ დაცემული ბუნებისა, ვერ განერიდება მასზე მოწეულ ხრწნადობასა და მოკვდავობას. ამის გარდა, ხრწნადობითა და მოკვდავობით განუყოფელად დაკავშირებულია ყველა ცოდვა და ვნება. აქედან გამომდინარე , სიკვდილი არის არა მხოლოდ ცოდვის შედეგი , არამედ მისი მიზეზიც . ეს უკანასკნელი იმ გაგებით ითქვა , რომ, ხრწნადობისა და მოკვდავობის მიზეზით , რომელიც ჩვენი პირველმშობლების მიერ გვაქვს ნამემკვიდრევი, ვითარდება (განვითარდა მ.მ) ყველა სახის ვნება, როგორებიცაა გემოთმოყვარეობა, ვერცხლისმოყვარეობა და დიდებისმოყვარეობა. საერთოდაც, სახელდობრ მოკვდავობის მიზეზით ჩვენ მრავალი სახის ცოდვით ვართ მოცულნი [14].
ამგვარად , განვაგდებთ რა ყველა ამ (დასავლურ სქოლასტიკურ მ.მ) დებულებას , ჩვენ შეგვიძლია ვისაუბროთ მემკვიდრეობით მხოლოდ სიკვდილის გადაცემაზე და არა დანაშაულისა , როგორც ამას ჩვენს მიერ ხსენებული დასავლური ღვთისმეტყველება მოწმობს. აგუსტინემ, რომელმაც უდიდესი გავლენა მოახდინა დასავლურ სქოლასტურ ღვთისმეტყველებაზე და კერძოდ , სიკვდილის მემკვიდრეობითობის სწავლებაზე , ამტკიცებდა , რომ ჩვენ ყველამ ვიმემკვიდრეთ საკუთრივ ცოდვა ადამისა , მაშინ როდესაც წმ. მამათა გადმოცემა და სწავლება ამის საპირისპიროდ ამბობს , რომ ჩვენ ვართ მემკვიდრენი მხოლოდ ცოდვის ( შეცოდების მ.მ ) შედეგისა ანუ ხრწნადობისა და მოკვდავობისა , რომელიც გადმოგვეცემა უშუალოდ ხორციელი დაბადებით . წმ. იოანე ოქროპირის მიხედვით , ბიოლოგიური ხრწნილების მემკვიდრეობა , რომელიც თვისობრივია ადამის ყველა შთამომავლისათვის არის კანონზომიერი: ,,ისინი [ადამი და ევა] გახდნენ რა გახრწნადნი, შვილებიც ასეთივე დაჰბადეს’’. ამაზე საუბრობს წმ. კირილე ალექსანდრიელიც : ,, ის [ადამი] დაეცა სიკვდილში და შვა შვილები და ამგვარად ჩვენ , ვიშვით რა ხრწნილებაში, ვართ გახრწნადნი ‘’ [15]. წმ. იოანე ოქროპირი ასევე შენიშნავს , რომ ჩვილები ინათლებიან არა ცოდვათა მისატევებლად , რამეთუ ,,მათ არ აქვთ შეცოდებანი“ , არამედ იმისათვის, რათა მათ მიეცეთ ,,კურთხევა , სიმართლე , შვილობა , მემკვიდრეობა, რათა ისინი იყვნენ ქრისტეს ძმები და მისი ასოები, რაჲთა ეგნენ სულის სავანეებად’’[16].
ქრისტეს განკაცება საჭირო გახდა ცოდვისა და სიკვდილის განქარვებისათვის და ეშაკზე გამარჯვებისათვის . ჭეშმარიტად , ქრისტემ მიიღო ხრწნილებასა და ტანჯვას დაქვემდებარებული სხეული ( ბუნება მ.მ) იმისათვის , რომ გაემარჯვებინა სიკვდილზე . თანაც, მან თავისი ჯვარცმითა და აღდგომით არა მხოლოდ გაიმარჯვა სიკვდილზე საკუთარ თავში, არამედ თავისთან (ქრისტესთან) შეერთების გზით, ყოველ ადამიანს მიანიჭა შესაძლებლობა სიკვდილზე პიროვნული გამარჯვებისა . სწორედ ამისკენ არის მიმართული ეკლესიის ყველა საიდუმლო . მათი მიზანი ის კი არ არის, რომ თითქოს საიდუმლოებებში მონაწილეობა ადამიანს ათავისუფლებს ე. წ. ფსიქოლოგიური დანაშაულისგან, და არც იმაშია , რომ თითქოს ამგვარი ქმედებით ჩვენ ღმერთს ლმობიერსა და მოწყალეს ვჰყოფთ ადამის შეცოდებით გაბრაზებულს, არამედ იმაში, რომ ამ საიდუმლოებებით ვიმარჯვებთ სიკვდილზე . წმ. ნათლისღების საშუალებით ჩვენ , მკვდრეთით აღმდგარი მაცხოვრის სხეულის ცოცხალი ნაწილნი ვხდებით, ხოლო ღვთაებრივი ევქარისტიის მეშვეობით, ჩვენ ვიღებთ უკვდავების წამალს საკუთარ წიაღში . და არა მხოლოდ სული უერთდება უფალს , არამედ საკუთრივ სხეულიც , რომელიც შემძლებელია განიცადოს სულიერი გარდაქმნისა და ფერიცვალების ფაქტი . ეს ძალიან კარგად სჩანს წმინდანების განღმრთობილი სხეულის მაგალითიდანაც .
რათქმაუნდა , ღრმა მნიშვნელობა აქვს იმ ფაქტსაც, რომ ნათლობა და ღვთაებრივი ზიარება სიკვდილს არ განაქარვებს ( ამქვეყნიური სიცოცხლის პერსპექტივაში მ.მ) . მოცემულ შემთხვევაში , წმ.მაქსიმე აღმსარებლის მიხედვით , ხდება ისეთივე რამ, რაც მოხდა ქრისტეს ცხოვრებაში. მის უბიწო შობაში სხეულის ხრწნადობა წინასწარ განზრახულობით იქნა დატოვებული , რათა მისი მაცხოვნებელი ვნებების მეშვეობით სიკვდილი დამარცხებულიყო . ასევე მონათლულ ადამიანშიც , ნათლობის შემდგომ რჩება ბუნების ხრწნადობა, მაგრამ არა განკითხვის მიზეზით , არამედ როგორც საშუალება ცოდვის განქარვებისათვის . [17]. ნათლობაში ადამიანს ეძლევა საშუალება თავისუფალი ნების წყალობით აირჩიოს ცოდვის საპირისპირო რამ , რამეთუ ცოდვა განუყოფლად არის დაკავშირებული სხეულის ხრწნადობასთან და მოკვდავობასთან . ამ აზრით ადამიანის ცხონება - არა მხოლოდ ღვთის მოქმედებაა, არამედ ადამიანის თანამოქმედებაც.
ის ყოველივე, რაც ჩვენ გადმოვეცით ძალიან ცხადად არის ნაჩვენები თავად პავლე მოციქულის მიერ მის ეპისტოლეში რომაელთა მიმართ. ჩვენ არ გვაქვს აქ შესაძლებლობა, რომ მოვახდინოთ იმის სრული ანალიზი , რასაც მოციქული ამბობს, თუმცა ჩვენ მოკლედ აღვნიშნავთ რამდენიმე მომენტს.
აი ნაწყვეტი , რომელიც ნათელს ჰფენს ჩვენს მიერ განხილულ ჭეშმარიტებას : ,,22. ვინაიდან, როგორც შინაგანი კაცი, ღვთის რჯულით ვტკბები. 23. მაგრამ ჩემს ასოებში სხვა რჯულსა ვხედავ, რომელიც ეურჩება ჩემი გონების რჯულს, და ცოდვის იმ რჯულის ტყვედ მაქცევს, რომელიც არის ჩემს ასოებში. 24. ვაიმე, ბედკრულს! ვინ დამიხსნის სიკვდილის ამ სხეულისაგან? 25. ვმადლობ ღმერთს, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მიერ. ამრიგად, მე, ერთი და იგივე კაცი, გონებით ღვთის რჯულს ვემონები, ხორცით კი - ცოდვის რჯულს’’ (რომ.7).
კონტექსტის ყურადღებით შესწავლა უფლებას გვაძლევს ვიყოთ იმაში დარწმუნებული, რომ მოციქული აქ საუბრობს ძველი აღთქმის ჟამზე , როდესაც ადამიანი საღვთო რჯულის მეშვეობით ცდილობდა ცოდვის კანონისაგან გათავისუფლებას , მაგრამ ამის მიღწევა არ შეეძლო . ეს გათავისუფლება მიიღწევა მხოლოდ განკაცებული ქრისტეს ძალით . აქედან გამომდინარე , მოციქულის ამ სიტყვებში საცნაურდება ძველაღთქმისეული კანონისა და ღვთისგანკაცების ურთიერთმიმართება და წარმოჩინდება ის, რომ ჩვენ ვცხონდებით არა უბრალოდ რჯულის აღსრულებით , არამედ ქრისტეს აღდგომის ნაყოფთან პიროვნული თანაზიარებით .
ასევე , ჩვენს მიერ მოყვანილი ტექსტიდან ნათელი ხდება ისიც, რომ ჩვენი შინაგანი ადამიანი, ჩვენი გონისმიერი ბუნება , ღვთის რჯულს ემსახურება , მისით ნეტარებს , რაც ნიშნავს შინაგან ლოცვას და გონისმიერ განათლებას . და ჩვენ კარგად ვიცით ისიც , რომ გონიერი ლოცვა ძველი აღთქმის მართლებსაც გააჩნდათ .
მაგრამ , მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი შინაგანი ადამიანი საღვთი რჯულით ნეტარებს , ჩვენ ვგრძნობთ იმასაც, რომ ჩვენს სხეულში ცოდვის რჯულიც მოქმედებს . ცოდვის რჯული - ეს არის ჩვენი ხრწნადობა და მოკვდავობა , რომელიც ვნებასა და მანკიერებას ნაყოფიერ ნიადაგს უქმნის სიცოცხლისთვის . რამეთუ სნეულებები , ვნება , სიბერე, სიკვდილის მოახლოება - ეს ყოველივე ემსახურება იმას , რომ ჩვენი მშვინვიერი ვნებები თავისი თავისათვის არაბუნებრივ გამოვლინებებს ეძებენ და ეს ყოველივე ხელს აძლევს ეშმაკს, რომ ჩვენთან გამუდმებული ომი აწარმოოს . სწორედ ცოდვის რჯულთან განუწყვეტელ ბრძოლასა და დაპირისპირებაში მდგომარეობს წმინდანთა მოწამეობა . ამიტომ , ზემოთმოყვანილი სიტყვა ნეტარი მოციქულისა - ეს არის გულისმიერი ღაღადება ყველა ძველაღთქმისეული მართლისა , რომლებიც იყვნენ რა სიკვდილის ძალაუფლების ქვეშ , თვით რჯულის დახმარებითაც კი ვერ აღწევდნენ თავისუფლებას : ,, 24. ვაიმე, ბედკრულს! ვინ დამიხსნის სიკვდილის ამ სხეულისაგან?“(რომ. 7).
ეს გათავისუფლება აღსრულდა ქრისტეს განკაცების წყალობით , მისი ტანჯვისა და აღდგომის წყალობით , რომლის ნაყოფიც ადამიანს შეუძლია ეკლესიაში იხმიოს ქრისტეს სხეულის ზიარებით. აქედან წარმოიშვება გულისმიერი საჭიროება ღვთისადმი მოუკლებელი მადლიერებისა . ადამიანი ნელ-ნელა გამოცდილებით შეიცნობს იმას, რომ ,, 3. რაკი ხორცისგან დაუძლურებულმა რჯულმა მეტი ვერ შესძლო, ღმერთმა მოავლინა თავისი ძე ცოდვილი ხორცის მსგავსებით და ცოდვისვე გამო, რათა მსჯავრი დაედო ხორციელი ცოდვისთვის’’.(8) ამგვარად ხდება და იწოდება ადამიანი -სულიერად.
დავასრულეთ რა თემა სიკვდილის შესახებ , მოკლედ გავაკეთოთ ერთგვარი შეჯამება . ამგვარად , ღმერთს არ შეუქმნია სიკვდილი, ანუ ადამიანური ბუნება არ იყო შექმნილი მოკვდავად, მაგრამ სიკვდილი, როგორც პარაზიტი შეიჭრა მასში ადამის ცოდვით დაცემის შედეგად . ეს მოხდა ღვთის უდიდესი მოწყალებისა და კაცთმოყვარეობის გამო, რამეთუ სიკვდილის წყალობით ბოროტებას არ შეუძლია იყოს უკვდავი და მარადიული ადამიანთა შორის, სიკვდილი მემკვიდრეობით მიიღება (გადაეცემა) ადამიანური ბუნების უძლურების გამო, და არა როგორც სასჯელი, თითქოს ღვთის მიერ ამგვარად იყოს განწესებული დამნაშავე კაცობრიობის წინააღმდეგ. საჭირო დროს უფალმა, წარმოგზავნა მისი ძე წუთისოფელში და მისი განკაცების წყალობით ადამიანს მიეცა შესაძლებლობა სიკვდილზე გამარჯვებისა. დასაწყისში საიდუმლოებების მეშვეობით, რომელიც შეაკავშირებს მას ქრისტეს აღდგომილ სხეულთან, ადამიანს ეძლევა საშუალება საკუთარ თავში განაქარვოს სულიერი სიკვდილი, ხოლო ამის შედეგად, მას უკვე შეუძლია გათავისუფლდეს ხორციელი სიკვდილისგანაც.
1. იოანე რომანიდისი, პირველმშობელთა ცოდვა , გამომცემლობა " დომოსი", 1989.
2. იქვე, 7-8 გვ.
3. გრიგოლ პალამა, შრომები, 9 ΕΠΕ, გვ. 437
4. მშვენიერებათმოყვარეობა, პაპადიმიტრიუს გამომცემლობა, II ტომი, გვ. 27
5. ნახეთ, წმინდა იოანე დამასკელი, მართლმადიდებლური სწავლების ზედმიწევითი გადმოცემა, М., 1992, გვ. 110
6. იქვე, გვ. 120
7. გრიგოლ პალამა, 10 ΕΠΕ, გვ. 542
8. წმ. მაკარი ეგვიპტელი, ასკეტთა და მღვიძარეთა მშვენიერებათმოყვარეობა, გრიგოლ პალამას მამათა გამოცემა , VII ტომი, გვ. 200
9. ნახეთ, უნეტარესი ნელა, "Ζωον θεούμενον" , გამომცელობა " ეპოპტია", ათენი, 1979, გვ 45 და შემდეგი.
10. გიორგი მანძარიდისი, პალამისეულნი, გამომცემლობა " პურნარა" , თესალონიკი, გვ. 49
11. გრიგოლ პალამა, მშვენიერებათმოყვარეობა, IV ტომი, გვ. 96
12. ნახეთ, ოლიმპიოს პაპადოპულოს- ცანანა : ბასილი დიდის ანთროპოლოგია, საპატრიარქოს მამათა კვლევის ცენტრი, თესალონიკი 1970, გვ.76
13. მცირე ლოცვანი, გამომცემლობა " აპოსტოლიკი დიაკონია" , 1972, გვ. 213
14. იოანე რომანიდისის, პირველმშობელთა ცოდვის ანალიზი, ასევე უკვე ციტირებულ ნაშრომში გვ. 158 და შემდეგი
15. თეოდორე ზისი, ადამიანი და სამყარო საღვთო განგებულებაში იოანე ოქროპირის მიხედვით, საპატრიარქოს მამათა კვლევის ცენტრი , თესალონიკი, 1971, გვ. 120, შენიშვნა 7
16. იქვე, გვ. 119
17. მღვდელმონაზონი არტემი რადოსავლიევჩი : გამომხსნელობის საიდუმლო წმინდა მაქსიმე აღმსარებლის მიხედვით, ათენი 1975, გვ.109
ორიგინალი : http://yakov.works/libr_min/03_v/la/hos_02.htm
თარგმანის ავტორი : მიქაელ მთაწმინდელი
სიკვდილზე და პირველქმნილ (პირველმშობელთა) ცოდვაზე (შეცოდებაზე მ.მ) საუბრისას, ჩვენ არ ვგულისხმობთ იმას რომ სიკვდილი თითქოს ბუნებრივი მდგომარეობაა ადამიანის ბუნებისა, რომელიც წინ უსწრებდა პირველმშობელთა შეცოდებას. პირიქით, სიკვდილი დაკავშირებულია პირველმშობელ ადამთან, როგორც მიზეზთან. ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მომენტია და აუცილებელია ხაზგასხმული იყოს: სიკვდილი ონტოლოგიურად (თავდაპირველად, წარმომავლობითად მ.მ) არ იყო ადამიანისთვის ბუნებრივი მოვლენა, ის ადამიანის ბუნებაში [ამ ყოფიერებაში] ცოდვის შედეგად შემოიჭრა და შესაბამისად მოქმედებს მასში, როგორც პარაზიტი.
წმინდა წერილში მრავალგზის მეორდება ის აზრი, რომ ღმერთს არ შეუქმნია სიკვდილი არამედ ის [სიკვდილი] სამყაროში ადამის ცოდვით შემოვიდა. მე მსურს მოვიყვანო აქ ბიბლიიდან ორი მონაკვეთი ამასთან დაკავშირებით.
პირველი, ძველი აღთქმიდან: ,,13. რადგან სიკვდილი ღმერთს არ შეუქმნია და არც ცოცხალთა დაღუპვით ხარობს; 14. რადგან არსებობისთვის შექმნა ყოველივე და მაცოცხლებელია სამყაროს ყოველი ქმნილება; არ არის მათ შორის დამღუპველი წამალი და არც ჯოჯოხეთის სუფევაა დედამიწაზე. 15. რადგან უკვდავია სამართლიანობა.“ (სიბრძნ. 1 : 13-15). შეუძლებელია, რომ ბოროტებას მისი საწყისი ღმერთში ჰქონდეს, რამეთუ ღმერთი - სიკეთეა. მას არ შეუქმნია ადამიანი იმისთვის, რომ ის მოკვდეს, მაგრამ როგორც წმინდა მამათა სწავლებიდან ჩანს, ღმერთმა შექმნა ადამიანი არა მოკვდავად აუცილებლობის პრინციპით, არამედ უკვდავად, თუმცა მასზე [ადამზე] იყო სრულიად დამოკიდებული იგი უკვდავი შეიქმნებოდა თუ მოკვდავი.
მეორე მონაკვეთს კი წარმოადგენს პავლე მოციქულის ეპისტოლე რომალებისადმი : ,,12. ვინაიდან როგორც ერთი კაცის მიერ შემოვიდა ცოდვა ამ ქვეყნად, ცოდვის მიერ კი - სიკვდილი, ისე სიკვდილიც გადავიდა ყველა კაცში, რადგანაც ყველამ სცოდა. 13. რადგან ცოდვა რჯულამდეც იყო ქვეყნად, მაგრამ თუ რჯული არ არის, ცოდვა არ შეირაცხება. 14. თუმცა ადამიდან მოსემდე სიკვდილი სუფევდა მათზეც, რომელთაც ადამივით არ შეუცოდავთ, ვინც არის მომავლის ხატი“(რომ. 5). ამ მონაკვეთიდან ჩანს, რომ სიკვდილი შემოხრწნილი რამ არის, რომ ის ადამიანის ბუნების პარაზიტია, რომელიც შედეგი და ნაყოფია ადამის ცოდვისა. ამგვარად, სიკვდილი შემოიჭრა ადამიანის ბუნებაში და მისი მეშვეობით ყველა ქმნილებაში.
ცოდვა, რომლის შედეგადაც სიკვილი წარმოიშვა - არის ადამის დაცემა სამოთხის ნეტარებაში. ღმერთმა, ერთი მხრივ მისცა რა ადამიანს მცნება არ ეჭამა აკრძალული ხილისგან, იმავდროულად იგი გააფრთხილა: ,,როგორც კი შეჭამ, მოკვდებით“ ( დაბად. 2:17). და ჭეშმარიტად, ამ ცოდვის ჩადენის შემდეგ სიკვდილი შემოიჭრა ადამიანის ბუნებაში; ჯერ სულიერი სახით, რაც მდგომარეობს ადამიანის სულის კავშირის გაწყვეტას ღმერთთან და შემდეგ ხორციელადაც რაც გამოიხატება სულისა და ხორცის გაყრაში. ცოდვით დაცემის დროს ადამმა სიკვდილი ჯერ სულიერად განიცადა, ხოლო შემდეგ [გარკვეული პერიოდის შემდეგ] ხორციელადაც მოკვდა.
მაგრამ მიუხედავად იმისა, რომ სიკვდილის ამგვარი აღქმა არებობს წმ. წერილში და წმ. მამათა სწავლებაც ამ მიმართულებით ვითარდება, დასავლური ღვთისმეტყველება რომელზეც ქვემოთ ვიმსჯელებთ, ამ საკითხს სხვა სახით განიხილავს. დასავლური ღვთისმეტყველება თვლის, რომ სიკვდილი - ეს არის ღვთის სასჯელი ადამიანის დანაშაულზე, ხოლო სიკვდილის მემკვიდრეობა კაცთა მოდგმაში - ეს არის დანაშაულის მემკვიდრეობა. მამა იოანე რომანიდისმა მის საკმაოდ ორიგინალურ და საინტერესო ნაშრომში, უარყო [გაამტყუნა] დასავლური ღვთისმეტყველების ამგვარი ხედვა ამ საკითხზე და გადმოგვცა წმ. მამებისეული სწავლება ამასთან დაკავშირებით [1].
დასავლელი ღვთსმეტყველები, რომლებიც არიან (იყვნენ მ.მ) ნეტარი ავგუსტინეს საღვთისმეტყველო დებულებების გავლენის ქვეშ, სიკვდილს განიხილავენ როგორც ღმერთის განაჩენს ცოდვილი კაცობრიობის მიმართ, რომ თითქოს კაცობრიობა არის დამნაშავე ადამის შეცოდებაში და შესაბამისად იმსახურებს სიკვდილით დასჯას. ზოგიერთი პროტესტანტი ღვთისმეტყველი კი სიკვდილს როგორც ბუნებრივ მდგომარეობას ისე განიხილავს. ამგვარად, მათი ასეთი შეხედულებების კვალობაზე ისინი უნდა მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ ადამის [კაცობრიობის] სიკვდილში დამნაშავეა ღმერთი [2].
მსგავს შეხედულებებთან განუყოფლად არის დაკავშირებული ის თეორიაც, რომლის მიხედვითაც ეშმაკი არის ღვთის იარაღი, რომელიც ღვთის სასჯელს აღასრულებს ადამიანთა მოდგმაზე. ბუნებრივია, რომ ამგვარი დასავლური საღვთისმეტყველო შეხედულებების კვალობაზე, შეუძლებელია სწორად იყოს განმარტებული ქრისტეს განკაცების მიზანდასახულობა, რომელიც გახდა ეშმაკისა და სიკვდილის მეუფების განმაქარვებელი, (ებრ. 2:14). და ასევე ვერც მთლიანად საეკლესიო საიდუმლოებები და ეკლესიური ცხოვრება იქნება სწორად გაგებული.
როგორც ჩვენ ზემოთ ვახსენეთ, წმ. მამათა სწავლებებიდან ცხადია, რომ სიკვდილი - ეს არა ღვთის სასჯელი, არამედ ნაყოფი და შედეგია ადამის ცოდვით დაცემისა. ,,სიკვდილის“ განსაზღვრების ქვეშ, ჩვენ ვგულისხმობთ ადამიანის ღმერთისაგან დაშორებას მასთან ცოცხალი კავშირის გაწყვეტის გზით, რამეთუ სწორედაც ღმერთია ჭეშმარიტი სიცოცხლე. ამგვარად, განშორდა რა ადამი ჭეშმარიტ სიცოცხლეს - ღმერთს, გახდა სიკვდილისაგან მოწყვლადი. ამგვარი გაგებით, ეშმაკი იყო ის პირველი არსება, რომელმაც განიცადა სიკვდილი. ,,ეს მოკვდავობა პირველად ეშმაკმა განიცადა, როგორც ღვთისაგან სამართლიანად დატევებულმა დაუმორჩილებლობისთვის“ - ამბობს წმ. გრიგოლ პალამა. ეშმაკი მოკვდა და საკუთარი მოკვდავობა გადასცა ადამიანსაც, რომელმაც ყურად იღო რა ეშმაკის შეგონება, არ დაემორჩილა ღმერთს და შედეგად დაკარგა საღვთო მადლი [3].
ღირსი მაქსიმე აღმსარებელი ამბობდა რომ როდესაც ჩვენ ვეხებით სიკვდილის ცნებას , უმთავრესად ვგულისხმობთ ღვთისაგან განშორებას. ეს განშორება ცოდვის მეშვეობით ხდება და ამგვარად სიკვდილის ფესვი სწორედაც რომ ცოდვაში [შეცოდებაში] ძევს. ადამიანის მიერ ღვთის მცნების დარღვევის შედეგად და შესაბამისად ღვთისაგან განშორების შედეგად ,,თან დაერთო კიდეც აუცილებლობის გზით ხორციელი სიკვდილიც“ [4].
იმავე კალაპოტში ავითარებს სწავლებას წმ. იოანე დამასკელიც, რომელიც ხაზგასმით ამბობს რომ ყოველი ადამიანის დაბადება ღვთისაგან მომდინარეობს, ხოლო ხრწნადობა და მისი შედეგი, რომლის ერთ-ერთი გამოვლინებაც სიკვდილია, წარმოიშვა ჩვენი საკუთარი ბოროტებისაგან. ,,სიკვდილის წარმოიშვა ადამიანისაგან, ანუ ადამის შეცოდებისაგან, ისევე, როგორც ყველა სხვა სასჯელი“. ამგვარად, ადამიანის შექმნა არის ღვთის შემოქმედებითი ძალის საქმე, მყოფობა - მისი მპყრობელური ძალისა და ენერგიისა, ხოლო წარმართვა და განმგებლობა - მისი ყოვლისშემძლეობითი განგებულებისა. სიკვდილი კი არის შედეგი ჩვენი საკუთარი, ნებელობითი ბოროტმოქმედებისა და არა სასჯელი ან ღვთის მოქმედება [5].
სიკვდილი, წმ. იოანე დამასკელის თანახმად, შემოიჭრა სამყაროში ,,მსგავსად ველური და მძვინვარე მხეცისა, რომელიც სტანჯავს ადამიანურ სიცოცხლეს“ [6]. ეს მშვენიერი სახე ზუსტად გადმოსცემს სინამდვილეს. სიკვდილი უთანაბრდება ველურ და მძვინვარე მხეცს, რომელიც სტანჯავს და ანადგურებს ადამიანურ სიცოცხლეს და სინამდვილეში, ჩვენ ყველანი ვიგემებთ ხოლმე ამ ტანჯვას მაშინ, როდესაც ვკარგავთ ხოლმე ჩვენთვის საყვარელ ადამიანებს.
წმ. გრიგოლ პალამა, რომლის მთავარი იდეა ჩვენ ზემოთ უკვე ვახსენეთ, ცოდვასა და სიკვდილზე ძალიან მკაფიოდ საუბრობს. როდესაც ევამ მოუსმინა მზაკვარი ეშმაკის შეგონებას, მან ,,იხილა ნაყოფი, მიეცა ვნებას, იხმია, მოკვდა, ქმარიც მიიზიდა მისკენ და გახადა თანამოზიარე ცოდვისა და დაცემისა „[7].
ბუნებრივია, როდესაც ვამბობთ, რომ ადამი მოკვდა, ჩვენ ამაში არ ვგულისხმობთ იმას, რომ თითქოს ადამიანური ბუნება სრულიად განადგურდა. ჩვენ გვაქვს მხედველობაში ის, რომ თავდაპირველად ადამიანმა განიცადა სულიერი სიკვდილი და ამის შედეგად სხეულებრივი სიკვდილიც იმგვარად, რომ იგი არ გამქრალა არაყოფიერებაში. მიუხედავად იმისა, რომ ადამიანი ღვთისაგან განშორებით განიცდის უმძიმეს შედეგებს, ის მაინც არ განქარდება სრულიად. ამაზე საინტერესოდ საუბრობს წმ. მაკარი ეგვიპტელი: ,,ჩვენ არ ვამბობთ, რომ ის (ადამიანი მ.მ) სრულიად დაიღუპა, გაქრა და მოკვდა; ის მოკვდა ღვთისთვის, მაგრამ ცოცხლობს საკუთარი ბუნებისთვის“ [8].
შემდგომად ცოდვით დაცემისა ღმერთმა, მისი დიდი სიყვარულისა და მოწყალების გამო ადამიანი ,,ტყავის სამოსლით“ შემოსა (შესაქმ. 3:21). როგორც ჩვენ წმ. მამათა სწავლებიდან ვიგებთ, ეს ,,ტყავის სამოსელი“ არის ხწრნადობა და მოკვადობა, რომელიც ადამიანის სხეულში (ბუნებაში მ.მ) ცოდვის შედეგად შემოვიდა. ხრწნადობა - ეს სნეულება, უძლურება და ტრაგედიაა კაცობრივი სიცოცხლისა, ეს არის საშუალება, რომლის მეშვეობითაც ადამიანი ისახება დედის წიაღში და იბადება ამ სოფელში და ბოლოს კვდება [9]. ნამდვილად, ადამიანის მთელი ცხოვრება - ეს არის მოკვდავობის თანმიმდევრული ჯაჭვი, უფრო სწორად ერთი ხანგრძლივი სიკვდილი . [10].
ზემორე ნათქვამთა საფუძველზე უკვე ცხადი ხდება, რომ დამნაშავე ადამიანის სიკვდილში არა ღმერთია, არამედ ცოდვა, რომელიც ჩადენილი იქნა სამოთხეში ჩვენს პირველმშობელთა მიერ - თავისუფალი არჩევანით და გადაწყვეტილებით. უფრო მეტიც, როგორც წმ. მამათა სწავლებიდან ვიგებთ, ღმერთმა თავისი დიდი კაცთმოყვარეობით დაუშვა, რომ სიკვდილი შესულიყო ადამიანის ბუნებაში.
ამ მიზეზით, ჩვენ პირველ რიგში აღვნიშნავთ იმას, რომ ადამი შესაძლოა მეყვსეულად მომკვდარიყო მაშინაც, როდესაც შესცოდა, მაგრამ ღმერთმა მას უფლება მისცა ცოდვით დაცემის შემდგომ სიცოცხლისა. ,,დაუტოვა რა სინანულის შესაძლებლობა“ და სულიერი ცხოვრების შესაძლებლობა. [11]. ამგვარად, ყველა უბედურება, რაც დაკავშირებულია ხრწნადობასთან და მოკვდავობასთან. ხდება მიზეზი იმისათვის, რომ ვისურვოთ ზეციური ცხოვრება და მივაღწიოთ უფალთან ცოცხალ კავშირს.
მეორე მხრივ, ღმერთმა წმ. ბასილი დიდის თანახმად ,,დაუშვა სიკვდილი“ რათა ადამიანი არ დარჩენილიყო საუკუნოდ ცოცხალ მკვდრად [12]. მისი ეს შეხედეულება ეკლესიამ გადმოსცა შენდობის ლოცვაში, რომელსაც ეპისკოპოსი დაკრძალვის წესში კითხულობს. სხვათაშორის იქ ასეთი რამ არის ნათქვამი: ,,და ამისათვის, ნუ იქნება ბოროტება უკვდავი, კაცთმოყვარებით ბრძანე, და ვითარცა ჩვენი მამების ღმერთმა ღვთაებრივად უბრძანე [სხეულს] განშორება [სულთან] და მიწასთან შეერთხება ხრწნილების გზით“[13]. ამგვარად, იმისათვის, რომ ბოროტება არ ყოფილიყო უკვდავი და მარადიული, ღმერთმა მისი კაცთმოყვარებით დაუშვა სულისა და ხორცის ერთობის დარღვევა სიკვდილის გზით.
აუცილებელია ასევე ითქვას რამოდენიმე სიტყვა სიკვდილის მემკვიდრეობაზეც, რამდენადაც ამ ასპექტში თვალსაჩინო განსხვავებულობა არსებობს დასავლურ და მართლმადიდებლურ საღვთისმეტყველო ხედვებსა და აღქმებს შორის. დასავლური ღვთისმეტყველების თანახმად, სიკვდილის მემკვიდრეობითობა - ეს არის ადამის დანაშაულის მემკვიდრეობა და თანაც ისეთი სახით, თითქოს, ყოველმა ადამიანმა მისი სახით შესცოდა, საიდანაც ეგების, რომ ყოველი ადამიანი თავად არის დამნაშავე საკუთარ სიკვდილში. თუმცა, წმ. მამათა სწავლებიდან ცხადია, რომ მემკვიდრეობით გადმოგვეცემა არა ადამის დანაშაული, არამედ შედეგი მისი შეცოდებისა, რაც არის ხრწნადობა და მოკვდავობა. ვინაიდან ადამის შეცოდების შედეგად მისი ბუნება დაავადდა და გახდა ხრწნადი. ამდენად ბუნებრივია ის, რომ ყოველი ადამიანი არის რა განუყოფელი ნაწილი მისი ამ დაცემული ბუნებისა, ვერ განერიდება მასზე მოწეულ ხრწნადობასა და მოკვდავობას. ამის გარდა, ხრწნადობითა და მოკვდავობით განუყოფელად დაკავშირებულია ყველა ცოდვა და ვნება. აქედან გამომდინარე , სიკვდილი არის არა მხოლოდ ცოდვის შედეგი , არამედ მისი მიზეზიც . ეს უკანასკნელი იმ გაგებით ითქვა , რომ, ხრწნადობისა და მოკვდავობის მიზეზით , რომელიც ჩვენი პირველმშობლების მიერ გვაქვს ნამემკვიდრევი, ვითარდება (განვითარდა მ.მ) ყველა სახის ვნება, როგორებიცაა გემოთმოყვარეობა, ვერცხლისმოყვარეობა და დიდებისმოყვარეობა. საერთოდაც, სახელდობრ მოკვდავობის მიზეზით ჩვენ მრავალი სახის ცოდვით ვართ მოცულნი [14].
ამგვარად , განვაგდებთ რა ყველა ამ (დასავლურ სქოლასტიკურ მ.მ) დებულებას , ჩვენ შეგვიძლია ვისაუბროთ მემკვიდრეობით მხოლოდ სიკვდილის გადაცემაზე და არა დანაშაულისა , როგორც ამას ჩვენს მიერ ხსენებული დასავლური ღვთისმეტყველება მოწმობს. აგუსტინემ, რომელმაც უდიდესი გავლენა მოახდინა დასავლურ სქოლასტურ ღვთისმეტყველებაზე და კერძოდ , სიკვდილის მემკვიდრეობითობის სწავლებაზე , ამტკიცებდა , რომ ჩვენ ყველამ ვიმემკვიდრეთ საკუთრივ ცოდვა ადამისა , მაშინ როდესაც წმ. მამათა გადმოცემა და სწავლება ამის საპირისპიროდ ამბობს , რომ ჩვენ ვართ მემკვიდრენი მხოლოდ ცოდვის ( შეცოდების მ.მ ) შედეგისა ანუ ხრწნადობისა და მოკვდავობისა , რომელიც გადმოგვეცემა უშუალოდ ხორციელი დაბადებით . წმ. იოანე ოქროპირის მიხედვით , ბიოლოგიური ხრწნილების მემკვიდრეობა , რომელიც თვისობრივია ადამის ყველა შთამომავლისათვის არის კანონზომიერი: ,,ისინი [ადამი და ევა] გახდნენ რა გახრწნადნი, შვილებიც ასეთივე დაჰბადეს’’. ამაზე საუბრობს წმ. კირილე ალექსანდრიელიც : ,, ის [ადამი] დაეცა სიკვდილში და შვა შვილები და ამგვარად ჩვენ , ვიშვით რა ხრწნილებაში, ვართ გახრწნადნი ‘’ [15]. წმ. იოანე ოქროპირი ასევე შენიშნავს , რომ ჩვილები ინათლებიან არა ცოდვათა მისატევებლად , რამეთუ ,,მათ არ აქვთ შეცოდებანი“ , არამედ იმისათვის, რათა მათ მიეცეთ ,,კურთხევა , სიმართლე , შვილობა , მემკვიდრეობა, რათა ისინი იყვნენ ქრისტეს ძმები და მისი ასოები, რაჲთა ეგნენ სულის სავანეებად’’[16].
ქრისტეს განკაცება საჭირო გახდა ცოდვისა და სიკვდილის განქარვებისათვის და ეშაკზე გამარჯვებისათვის . ჭეშმარიტად , ქრისტემ მიიღო ხრწნილებასა და ტანჯვას დაქვემდებარებული სხეული ( ბუნება მ.მ) იმისათვის , რომ გაემარჯვებინა სიკვდილზე . თანაც, მან თავისი ჯვარცმითა და აღდგომით არა მხოლოდ გაიმარჯვა სიკვდილზე საკუთარ თავში, არამედ თავისთან (ქრისტესთან) შეერთების გზით, ყოველ ადამიანს მიანიჭა შესაძლებლობა სიკვდილზე პიროვნული გამარჯვებისა . სწორედ ამისკენ არის მიმართული ეკლესიის ყველა საიდუმლო . მათი მიზანი ის კი არ არის, რომ თითქოს საიდუმლოებებში მონაწილეობა ადამიანს ათავისუფლებს ე. წ. ფსიქოლოგიური დანაშაულისგან, და არც იმაშია , რომ თითქოს ამგვარი ქმედებით ჩვენ ღმერთს ლმობიერსა და მოწყალეს ვჰყოფთ ადამის შეცოდებით გაბრაზებულს, არამედ იმაში, რომ ამ საიდუმლოებებით ვიმარჯვებთ სიკვდილზე . წმ. ნათლისღების საშუალებით ჩვენ , მკვდრეთით აღმდგარი მაცხოვრის სხეულის ცოცხალი ნაწილნი ვხდებით, ხოლო ღვთაებრივი ევქარისტიის მეშვეობით, ჩვენ ვიღებთ უკვდავების წამალს საკუთარ წიაღში . და არა მხოლოდ სული უერთდება უფალს , არამედ საკუთრივ სხეულიც , რომელიც შემძლებელია განიცადოს სულიერი გარდაქმნისა და ფერიცვალების ფაქტი . ეს ძალიან კარგად სჩანს წმინდანების განღმრთობილი სხეულის მაგალითიდანაც .
რათქმაუნდა , ღრმა მნიშვნელობა აქვს იმ ფაქტსაც, რომ ნათლობა და ღვთაებრივი ზიარება სიკვდილს არ განაქარვებს ( ამქვეყნიური სიცოცხლის პერსპექტივაში მ.მ) . მოცემულ შემთხვევაში , წმ.მაქსიმე აღმსარებლის მიხედვით , ხდება ისეთივე რამ, რაც მოხდა ქრისტეს ცხოვრებაში. მის უბიწო შობაში სხეულის ხრწნადობა წინასწარ განზრახულობით იქნა დატოვებული , რათა მისი მაცხოვნებელი ვნებების მეშვეობით სიკვდილი დამარცხებულიყო . ასევე მონათლულ ადამიანშიც , ნათლობის შემდგომ რჩება ბუნების ხრწნადობა, მაგრამ არა განკითხვის მიზეზით , არამედ როგორც საშუალება ცოდვის განქარვებისათვის . [17]. ნათლობაში ადამიანს ეძლევა საშუალება თავისუფალი ნების წყალობით აირჩიოს ცოდვის საპირისპირო რამ , რამეთუ ცოდვა განუყოფლად არის დაკავშირებული სხეულის ხრწნადობასთან და მოკვდავობასთან . ამ აზრით ადამიანის ცხონება - არა მხოლოდ ღვთის მოქმედებაა, არამედ ადამიანის თანამოქმედებაც.
ის ყოველივე, რაც ჩვენ გადმოვეცით ძალიან ცხადად არის ნაჩვენები თავად პავლე მოციქულის მიერ მის ეპისტოლეში რომაელთა მიმართ. ჩვენ არ გვაქვს აქ შესაძლებლობა, რომ მოვახდინოთ იმის სრული ანალიზი , რასაც მოციქული ამბობს, თუმცა ჩვენ მოკლედ აღვნიშნავთ რამდენიმე მომენტს.
აი ნაწყვეტი , რომელიც ნათელს ჰფენს ჩვენს მიერ განხილულ ჭეშმარიტებას : ,,22. ვინაიდან, როგორც შინაგანი კაცი, ღვთის რჯულით ვტკბები. 23. მაგრამ ჩემს ასოებში სხვა რჯულსა ვხედავ, რომელიც ეურჩება ჩემი გონების რჯულს, და ცოდვის იმ რჯულის ტყვედ მაქცევს, რომელიც არის ჩემს ასოებში. 24. ვაიმე, ბედკრულს! ვინ დამიხსნის სიკვდილის ამ სხეულისაგან? 25. ვმადლობ ღმერთს, ჩვენი უფლის იესო ქრისტეს მიერ. ამრიგად, მე, ერთი და იგივე კაცი, გონებით ღვთის რჯულს ვემონები, ხორცით კი - ცოდვის რჯულს’’ (რომ.7).
კონტექსტის ყურადღებით შესწავლა უფლებას გვაძლევს ვიყოთ იმაში დარწმუნებული, რომ მოციქული აქ საუბრობს ძველი აღთქმის ჟამზე , როდესაც ადამიანი საღვთო რჯულის მეშვეობით ცდილობდა ცოდვის კანონისაგან გათავისუფლებას , მაგრამ ამის მიღწევა არ შეეძლო . ეს გათავისუფლება მიიღწევა მხოლოდ განკაცებული ქრისტეს ძალით . აქედან გამომდინარე , მოციქულის ამ სიტყვებში საცნაურდება ძველაღთქმისეული კანონისა და ღვთისგანკაცების ურთიერთმიმართება და წარმოჩინდება ის, რომ ჩვენ ვცხონდებით არა უბრალოდ რჯულის აღსრულებით , არამედ ქრისტეს აღდგომის ნაყოფთან პიროვნული თანაზიარებით .
ასევე , ჩვენს მიერ მოყვანილი ტექსტიდან ნათელი ხდება ისიც, რომ ჩვენი შინაგანი ადამიანი, ჩვენი გონისმიერი ბუნება , ღვთის რჯულს ემსახურება , მისით ნეტარებს , რაც ნიშნავს შინაგან ლოცვას და გონისმიერ განათლებას . და ჩვენ კარგად ვიცით ისიც , რომ გონიერი ლოცვა ძველი აღთქმის მართლებსაც გააჩნდათ .
მაგრამ , მიუხედავად იმისა, რომ ჩვენი შინაგანი ადამიანი საღვთი რჯულით ნეტარებს , ჩვენ ვგრძნობთ იმასაც, რომ ჩვენს სხეულში ცოდვის რჯულიც მოქმედებს . ცოდვის რჯული - ეს არის ჩვენი ხრწნადობა და მოკვდავობა , რომელიც ვნებასა და მანკიერებას ნაყოფიერ ნიადაგს უქმნის სიცოცხლისთვის . რამეთუ სნეულებები , ვნება , სიბერე, სიკვდილის მოახლოება - ეს ყოველივე ემსახურება იმას , რომ ჩვენი მშვინვიერი ვნებები თავისი თავისათვის არაბუნებრივ გამოვლინებებს ეძებენ და ეს ყოველივე ხელს აძლევს ეშმაკს, რომ ჩვენთან გამუდმებული ომი აწარმოოს . სწორედ ცოდვის რჯულთან განუწყვეტელ ბრძოლასა და დაპირისპირებაში მდგომარეობს წმინდანთა მოწამეობა . ამიტომ , ზემოთმოყვანილი სიტყვა ნეტარი მოციქულისა - ეს არის გულისმიერი ღაღადება ყველა ძველაღთქმისეული მართლისა , რომლებიც იყვნენ რა სიკვდილის ძალაუფლების ქვეშ , თვით რჯულის დახმარებითაც კი ვერ აღწევდნენ თავისუფლებას : ,, 24. ვაიმე, ბედკრულს! ვინ დამიხსნის სიკვდილის ამ სხეულისაგან?“(რომ. 7).
ეს გათავისუფლება აღსრულდა ქრისტეს განკაცების წყალობით , მისი ტანჯვისა და აღდგომის წყალობით , რომლის ნაყოფიც ადამიანს შეუძლია ეკლესიაში იხმიოს ქრისტეს სხეულის ზიარებით. აქედან წარმოიშვება გულისმიერი საჭიროება ღვთისადმი მოუკლებელი მადლიერებისა . ადამიანი ნელ-ნელა გამოცდილებით შეიცნობს იმას, რომ ,, 3. რაკი ხორცისგან დაუძლურებულმა რჯულმა მეტი ვერ შესძლო, ღმერთმა მოავლინა თავისი ძე ცოდვილი ხორცის მსგავსებით და ცოდვისვე გამო, რათა მსჯავრი დაედო ხორციელი ცოდვისთვის’’.(8) ამგვარად ხდება და იწოდება ადამიანი -სულიერად.
დავასრულეთ რა თემა სიკვდილის შესახებ , მოკლედ გავაკეთოთ ერთგვარი შეჯამება . ამგვარად , ღმერთს არ შეუქმნია სიკვდილი, ანუ ადამიანური ბუნება არ იყო შექმნილი მოკვდავად, მაგრამ სიკვდილი, როგორც პარაზიტი შეიჭრა მასში ადამის ცოდვით დაცემის შედეგად . ეს მოხდა ღვთის უდიდესი მოწყალებისა და კაცთმოყვარეობის გამო, რამეთუ სიკვდილის წყალობით ბოროტებას არ შეუძლია იყოს უკვდავი და მარადიული ადამიანთა შორის, სიკვდილი მემკვიდრეობით მიიღება (გადაეცემა) ადამიანური ბუნების უძლურების გამო, და არა როგორც სასჯელი, თითქოს ღვთის მიერ ამგვარად იყოს განწესებული დამნაშავე კაცობრიობის წინააღმდეგ. საჭირო დროს უფალმა, წარმოგზავნა მისი ძე წუთისოფელში და მისი განკაცების წყალობით ადამიანს მიეცა შესაძლებლობა სიკვდილზე გამარჯვებისა. დასაწყისში საიდუმლოებების მეშვეობით, რომელიც შეაკავშირებს მას ქრისტეს აღდგომილ სხეულთან, ადამიანს ეძლევა საშუალება საკუთარ თავში განაქარვოს სულიერი სიკვდილი, ხოლო ამის შედეგად, მას უკვე შეუძლია გათავისუფლდეს ხორციელი სიკვდილისგანაც.
1. იოანე რომანიდისი, პირველმშობელთა ცოდვა , გამომცემლობა " დომოსი", 1989.
2. იქვე, 7-8 გვ.
3. გრიგოლ პალამა, შრომები, 9 ΕΠΕ, გვ. 437
4. მშვენიერებათმოყვარეობა, პაპადიმიტრიუს გამომცემლობა, II ტომი, გვ. 27
5. ნახეთ, წმინდა იოანე დამასკელი, მართლმადიდებლური სწავლების ზედმიწევითი გადმოცემა, М., 1992, გვ. 110
6. იქვე, გვ. 120
7. გრიგოლ პალამა, 10 ΕΠΕ, გვ. 542
8. წმ. მაკარი ეგვიპტელი, ასკეტთა და მღვიძარეთა მშვენიერებათმოყვარეობა, გრიგოლ პალამას მამათა გამოცემა , VII ტომი, გვ. 200
9. ნახეთ, უნეტარესი ნელა, "Ζωον θεούμενον" , გამომცელობა " ეპოპტია", ათენი, 1979, გვ 45 და შემდეგი.
10. გიორგი მანძარიდისი, პალამისეულნი, გამომცემლობა " პურნარა" , თესალონიკი, გვ. 49
11. გრიგოლ პალამა, მშვენიერებათმოყვარეობა, IV ტომი, გვ. 96
12. ნახეთ, ოლიმპიოს პაპადოპულოს- ცანანა : ბასილი დიდის ანთროპოლოგია, საპატრიარქოს მამათა კვლევის ცენტრი, თესალონიკი 1970, გვ.76
13. მცირე ლოცვანი, გამომცემლობა " აპოსტოლიკი დიაკონია" , 1972, გვ. 213
14. იოანე რომანიდისის, პირველმშობელთა ცოდვის ანალიზი, ასევე უკვე ციტირებულ ნაშრომში გვ. 158 და შემდეგი
15. თეოდორე ზისი, ადამიანი და სამყარო საღვთო განგებულებაში იოანე ოქროპირის მიხედვით, საპატრიარქოს მამათა კვლევის ცენტრი , თესალონიკი, 1971, გვ. 120, შენიშვნა 7
16. იქვე, გვ. 119
17. მღვდელმონაზონი არტემი რადოსავლიევჩი : გამომხსნელობის საიდუმლო წმინდა მაქსიმე აღმსარებლის მიხედვით, ათენი 1975, გვ.109
ორიგინალი : http://yakov.works/libr_min/03_v/la/hos_02.htm
თარგმანის ავტორი : მიქაელ მთაწმინდელი
